Oude vrienden maken elkaar het leven zuur

BERGEN OP ZOOM - Veruit de meeste Turken in Bergen op Zoom leven in vrede met elkaar, maar er zijn fanatieke groepen die elkaars bloed wel kunnen drinken. De politieke situatie in Turkije wordt hier gewapenderwijs uitgevochten. Op straat in Bergen op Zoom. Na een reeks eerdere incidenten vielen zondagnacht vier gewonden bij een schietpartij. Politie, burgemeester en ook de BVD nemen de zaak hoog op.

De afspraak met enkele bestuursleden van de Turkse moskee 'Ulu Camii' kan doorgaan, maar niet van harte. Woordvoerder M. Cuman van de Islamitische stichting legt uit dat het de taak is van de imam en het bestuur om de moskee in stand te houden, les te geven uit de koran en voorlichting te geven over de islam, en dat men zich verre houdt van politiek. Zo ver zelfs dat de imam zich niet geroepen voelt tot een oproep tot vrede. De Islamitische stichting distantieert zich van de strijd. “Wij kunnen niet begrijpen dat mensen, die samen zijn opgegroeid elkaar het leven zo zuur en soms zelfs onmogelijk maken omdat men opeens bij een bepaalde politieke of religieuze groepering hoort. De koran leert dat geweld niets oplost.”

Het geweld van zondagnacht klinkt mevrouw Boeren van de gelijknamige schoenenzaak in de Zuivelstraat nog duidelijk in de oren. Een half uur eerder had haar dochter nog gezegd dat het 's nachts altijd zo rustig is in de straat, toen zij om kwart over een vlakbij schoten hoorde. Rechts voor de winkelpui had ze iemand zien liggen. Ze wil honderduit gaan vertellen, maar bedenkt zich plotseling. “Ik heb verder niets gezien.”

De Bergse politie formeerde direct een recherchebijstandsteam. Tot nu toe zijn twee verdachten aangehouden. De Turkse mannen (29 en 32 jaar) gaven zich zelf aan. Nog meer arrestaties staan op stapel. Van de vier gewonden werd er een met botbreuken in het gezicht in het ziekenhuis opgenomen. Een ander kreeg een kogel door zijn hand.

De betrokkenen bij de vecht- en schietpartij horen bij twee rivaliserende Turkse partijen: de Turks-Nederlands sociale integratievereniging, ook wel aangeduid als Grijze Wolven, en hun tegenstanders, behorend tot Dev Sol, een in Turkije verboden communistische organisatie. De twee groeperingen in Bergen op Zoom liggen sinds een jaar of vijf met elkaar overhoop. Er deden zich tal van incidenten voor, waarvan slechts een enkele keer aangifte werd gedaan. Vorig jaar november vond ook al een schietpartij plaats.

Dat de politieke strijd, waarin zich ook Turken van buiten de stad zouden mengen, zich uitgerekend in Bergen op Zoom afspeelt, valt volgens directeur H. Rijgersberg van het Centrum buitenlanders in Breda te verklaren uit het relatief grote aantal Turken in de stad, van wie een groot aantal werkloos is. “Bergen op Zoom staat landelijk op de vierde plaats als het gaat om het aantal werkloze migranten. De Turkse gemeenschap is bovendien sterk gemêleerd.”

Wie met Turken in Bergen op Zoom wil praten over wat er nu eigenlijk precies speelt, stuit op angst en stilzwijgen. Twee jonge Turken op straat wijzen de weg naar de Ahoy bar, waar vroeg in de middag slechts de kastelein aanwezig is. Hij zegt dat niet alleen Turken, maar ook anderen zijn zaak bezoeken. Bar Maxim, aan de andere kant van het spoor, is op dit tijdstip beter bezocht, voornamelijk door jongeren uit de kring van de Turks-Nederlands sociale integratievereniging. Zij, zeggen ze, zijn het slachtoffer. Anoniem willen ze best vertellen hoe de vork in de steel zit. “Dev Sol”, zegt iemand, en wijst naar een litteken boven zijn oog. Een flinke jaap afkomstig van een kapot bierglas.

De man met het litteken en ook de anderen komen er gewoon voor uit tot de Grijze Wolven te behoren, een beweging die toch te boek staat als extreem rechts en gewelddadig. Geen sprake van, een misverstand, geschrijf van de pers, geeft men echter te verstaan. De grijze wolf zou slechts een onschuldig symbool zijn, “net als jullie leeuw en de haan van Frankrijk.” De Grijze Wolven in Bergen op Zoom laten zich in het geheel niet in met politiek. Beweren de gasten van de Maxim Bar. Over Dev Sol daarentegen niets dan slechts. “Ontelbare keren zijn onze ruiten al ingegooid en iedere maand wordt wel een lid van ons in elkaar geslagen. En nu wordt er ook al geschoten.” De Grijze Wolven doen niks terug, “want dat zou precies zijn wat ze willen.”

Men weet te vertellen dat vier companen zondagnacht zijn belaagd door tien man van Dev Sol, van wie zeven man van buiten Bergen op Zoom. De leiding van de groep zou in handen zijn van “asielzoekers en illegalen. Het zijn criminelen, die enkele jaren geleden hier begonnen zijn met het afpersen van Turkse en Nederlandse café's. Het geld gaat naar Turkije. Voor de politieke strijd.” De Turken bij Maxim zeggen het onbegrijpelijk te vinden dat andere Turken met wie zij vijf jaar geleden nog als vrienden optrokken hen nu belagen. “Gehersenspoeld”, denkt iemand.

“Ik weet van enkelen dat men spijt heeft, maar ze kunnen niet meer terug.” De Turken bij Maxim vrezen dat de boel binnenkort verder escaleert. “Sommigen van ons zijn gewapend. Om zich veilig te voelen. Alleen hard politieoptreden helpt nu nog.” Waar zit Dev Sol? “Ze komen bij elkaar in een bar.” Welke bar? “De Ahoy Bar...”

Het is enkele uren later. Terug over het spoor. In de Ahoy-bar zitten de eerste bezoekers. “Fascisten”, noemt een van hen de integratievereniging. De kastelein ontkent in alle toonaarden dat zijn zaak als uitvalsbasis van Dev Sol zou dienen. Maar de klanten zijn op zijn minst sympathisanten. Alle aantijgingen van de Grijze Wolven aan het adres van Dev Sol worden verworpen: bij Dev Sol is niemand van buiten betrokken en men zou geen wapens dragen. “Zij wel.” Dat de politieke strijd zich op straat in Bergen op Zoom afspeelt, wordt betreurd, maar “we moeten wel; onze familie wordt vermoord.” Op de bar ligt de krant 'Evrensel' (Deze Eeuw), met op de voorpagina's gruwelijke foto's van militairen die de afgehakte hoofden van enkele vermoorde Koerden omhoog houden. In dezelfde krant een foto van de journalist Metin Goktepe, die in een Turkse gevangenis zou zijn gemarteld en vermoord. “Zo lang dit soort dingen gebeuren en er hier Turken zijn die dat goed vinden, zal er ook hier strijd zijn. Eerst zal er in Turkije een goede democratie moeten komen. Dan pas komt er rust...”

Zo lang wil burgemeester Van den Berg niet wachten. Vrijdag praat zij met justitie, politie en de BVD.