Lui

Wie, zoals helaas ook ik, in deze donkere dagen na kerst voor het lezen van een krant is aangewezen op een zwakke leesbril, die bovendien altijd weer zoek is, consumeert 's winters relatief meer Journaal en ander tv-nieuws. Mijn twijfel of men met televisienieuws toe kan is extra gevoed door een onderzoek van docent communicatiewetenschappen aan de Vrije Universiteit J. Kleinnijenhuis. Zijn meedogenloze conclusie luidt, dat het Journaal niets toevoegt voor wie opgeleid is en normaal kranten leest en dat de rest bij gebrek aan achtergrond ook niets mist.

Kees van Kooten en Wim de Bie zijn op hun best als ze op zondagavond, direct na het NOS-Journaal, voor de vuist weg commentaar geven. Dat blijft een knappe prestatie, ook als je er achter komt dat de inhoud van alle Journaaluitzendingen op een dag, en dat schijnen er tegenwoordig twaalf te zijn, nauwelijks verandert. Zeker op zondag. Als je alles hebt gevolgd kun je de soms monsterlijke zinnen 's nachts in je bed hardop opdreunen. Compleet met die verschrikkelijke klemtonen op de irrelevante woorden. Ik heb de proef op de som genomen. Het was hier cabaret in bed.

Verder lig ik dan de rest van de nacht wakker, omdat ik er met mijn pet niet bij kan dat ze bij het NOS-Journaal met die enorme redactie en een door omroepbijdragen ruime financiering niet de moeite hebben genomen bij te blijven of te veranderen. Maar misschien geeft de omroep ons geld liever aan voetbal uit. Of misschien moet de redactie van de bond uitrusten of doorstaat slechts die ene formulering, met dat ene 'scharende' plaatje, het neutraliteitscriterium. Als je bij het Journaal werkt kun je over die verantwoordelijkheden heel dik doen, zoals hoofdredacteur Gerard van der Wulp vorig weekeinde in NRC/Handelsblad bewees. Aan betweters heeft hij namelijk geen boodschap, er zijn nooit genoeg middelen en 40 procent van de televisiekijkers waardeert het Journaal toch meer dan het RTL-nieuws of zelfs kranten. Waarmee volgens hem kennelijk veel bewezen is.

Iets van die waardering is wel te snappen, want de meerderheid vindt niks zo fijn als meer van hetzelfde. Het is toch een paradox-kraker om met nieuws zoveel bevestiging te schenken als het Journaal doet. De ganse winter viel het Journaal niet te betrappen op een eigen of verrassend nieuwsfeit, of het zou nou net dat van afgelopen maandagavond moeten zijn, dat hoofdredacteur Van der Wulp zijn functie verlaat voor een correspondentschap in Washington.

Wat is er gebeurd met de stimulans van de concurrentie? Inderdaad is bij RTL 4 het nieuws steeds beter geworden. In ieder geval steekt de vorm (leader, duopresentatie, uiterlijk van de presentatoren) torenhoog uit boven het overdadige, doch-dus smakeloze uiterlijk van de publieke rivaal. De teksten zijn beter te volgen en over wie inhoudelijk nu wint valt per uitzending soms nog te twisten. Zeker met diegenen die weliswaar blindelings categoriseren in pretnetten en andere netten, maar vervolgens ten bewijze van journaal-overwinning wapperen met kijkcijfers.

Het NOS-Journaal is lui, merentijds disfunctioneel in de presentatie van tekst en beeld en met name in de combinatie ervan. Het ziet er bovendien niet uit (hoeveel kleuren, strepen, stippen en materialen kun je op een achtergrond met elkaar laten wedijveren?), en het is daarom alleen al om te janken, dat RTL 5 het heeft laten afweten, dat SBS 6 met anderhalve man en een paardekop een nieuwsmarktkraam voor analfabeten heeft geopend en dat Veronica's Nieuwslijn het niveau van een overigens fijn aangeklede voorleesshow van twee rivaliserende yupjes niet overstijgt.

Vroeger was het Journaal veilig in zijn monopoliepositie. Nu schat het zich veilig omdat mensen geen krant hebben, hun bril niet kunnen vinden, of in een gewoontegroef blijven hangen. Het was eigenlijk allang de hoogste tijd, maar nu er door (televisie-)journalisten boekjes worden geschreven over nieuws op de televisie, waarin meer documentatiemateriaal dan analysevermogen of durf wordt geëtaleerd, nu allerwegen marktaandeel de kwaliteitstoets dreigt te worden en nu er dus bovendien een vacature voor een nieuwe Journaalhoofdredacteur staat, sla ik gaarne een gapende bres in de gratuite arrogantie die colbert en stropdas jarenlang nota bene op ons aller kosten wisten staande te houden.