Wensdenken bij een afscheid

Met zijn uitspraak dat de Nederlandse politiek toegroeit maar twee hoofdstromen - midden-links en midden-rechts - heeft de scheidende voorzitter van de VVD-fractie in de Tweede Kamer, Luteijn, de PvdA, maar ook zijn eigen partij een gouden toekomst voorgeschoteld. Luteijn voorziet dat de natuurlijke achterban van het CDA steeds verder zal afbrokkelen en voor D66 ziet hij al evenmin veel toekomst weggelegd.

Een tweedeling in de Nederlandse politiek, zoals in de Verenigde Staten en Engeland? Voorlopig houden we het er maar op dat de opvatting van Luteijn valt in de categorie wishful thinking. Toegegeven: het CDA is de crisis nog lang niet te boven. En het is niet zo moeilijk te voorspellen dat de volgende verkiezingen zullen draaien om de vraag: wie wordt de volgende minister-president: Kok of Bolkestein? Dat de VVD en de PvdA daar garen bij zullen spinnen is waarschijnlijk.

Maar het stemgedrag van de kiezers is veel te vluchtig geworden om voor de langere termijn politiek voorspellingen te doen. Nederland is ontzuild, de trouw van een kiezer aan de partij van zijn keuze duurt meestal niet langer dan de duur van het verblijf in het stemhokje. Veel meer dan in de verzuilde tijd komt het ook aan op de persoon van de lijsttrekker. In de afgelopen twaalf jaar heeft uitgerekend het CDA bewezen dat het met een aansprekende lijsttrekker als Lubbers mogelijk is grote groepen kiezers over de streep te trekken die niet tot de traditionele, christelijke aanhang kunnen worden gerekend. Het is die niet-christelijke, of althans niet-kerkse, aanhang die ook het eerst afhaakt, wanneer er problemen zijn, zoals de verkiezingen van vorig jaar hebben aangetoond.

Deze redenering gaat net zo goed op voor de PvdA of de VVD. Bolkestein is er de afgelopen verkiezingen in geslaagd met kennelijk aansprekende uitlatingen over het asielbeleid en de criminaliteitsbestrijding grote, voor de VVD nieuwe kiezersgroepen naar zich toe te halen. Maar dat betekent nog niet een definitieve bekering tot het conservatief-liberalisme van de VVD. Bij de volgende verkiezingen kan het weer heel anders toegaan. De liberalen hebben hun buit niet definitief binnen.