Islamitische Partij van de Deugd richt blik nu op het Westen

De echte fundamentalisten moeten het voortaan met hun herinnerigen doen. De Partij van de Deugd verwestert. Het nieuwe motto luidt 'toetreding tot de Europese Unie'. Het kunnen saaie tijden worden voor de openbare aanklagers, die tot nu toe altijd gedreven bezig waren met bescherming van de seculiere staat.

De stichter van de partij, Necmettin Erbakan, bouwde zijn partij in 1970 op met doelstellingen als de vorming van een economische unie en een Navo voor moslimlanden, en invoering van een gemeenschappelijke munt. Met deze uitgangspunten ging hij vijentwintig jaar lang alle verkiezingen in.

In 1996 kwam de Partij van de Deugd - toen nog Welvaartspartij - als grootste uit de bus. Erbakan kon zijn plannen gaan realiseren.

Dat liep echter anders dan hij in zijn hoofd had. Erbakan dacht dat de moslimlanden een door islamisten geleid Turkije met open armen zouden ontvangen. Maar de ontnuchtering kwam snel na bezoeken aan een paar Arabische landen. Die hadden geen enkele behoefte aan een Turkse leider die opeens de 'grote broer' kwam uithangen. Vooral Erbakans bezoek aan Libië verliep catastrofaal. De weinig diplomatieke Libische leider Kadafi gaf Erbakan in de luxueuze tent waar hij zijn gasten ontvangt een openlijke uitbrander, toen Erbakan het waagde te beginnen over de Koerden.

Het duurde niet lang eer Erbakans partij verboden werd en hijzelf en zijn naaste medewerkers voor vijf jaar uit de politiek werden verbannen door de echte machthebbers in Turkije, de militairen. Het leger duldde Erbakan en zijn partij nog geen jaar.

Het gaf de partij de gelegenheid om onder een andere naam verjongd en verfrist terug te komen. Abdullah Gul, een van de vernieuwende parlementariërs van de Partij van de Deugd, zei twee jaar geleden in een vraaggesprek met Trouw dat hij streefde naar een moslim-democratische partij, vergelijkbaar met christen-democraten in Europa. De wens van Gul komt nu uit. Erbakan heeft weliswaar vertrouwelingen op de hoogste posten, maar op het ideologische vlak ontglipt de partij hem. De fundamentalisten van vroeger hebben deze week in de Verenigde Staten hun nieuwe imago gepresenteerd. Ze verklaarden te streven naar een seculiere staat in de traditie van de Verenigde Staten. Zonder godsdienst onder controle van de overheid, zoals in Turkije het geval is. De nieuwe leider Recai Kutan zei ook dat de partij als geen ander voor toetreding tot de Europese Unie is.

,,Toen in de jaren tachtig de staat de socialisten onderdrukte waren we allemaal stiekem blij. We zijn nooit voor ze opgekomen. Toen het onszelf overkwam, twee jaar geleden, ontdekten we hoe erg het is om verpletterd te worden door een totalitair regime. We hebben geleerd dat een vrij land voor iedereen goed is'', zegt ook Nuri Akman van de Partij van de Deugd.

Erbakan, de vader van de partij, zal ongetwijfeld nachten lang wakker liggen van de ontwikkelingen. Hij was altijd een felle tegenstander van alles wat met het Westen te maken had.

Maar Erbakan is zo goed als uitgeschakeld. Hij mag geen politiek bedrijven. Achter de schermen kan hij enigszins de dienst uitmaken, maar intussen heeft hij ook de handen vol aan justitiële perikelen. Laatst heeft de rechter beslag laten leggen op al zijn bezittingen wegens corruptie binnen de partij. De openbare aanklager heeft ook nog eens de doodstraf tegen hem geëist wegens het aanzetten tot vijandschap, door misbruik te maken van religieuze overtuigingen.

Het wantrouwen jegens de islamisten zit in Turkije overigens bij veel mensen diep. Zij vertrouwen het nieuwe imago van de partij voor geen cent. Volgens velen, waaronder de openbare aanklagers, zijn de verklaringen over een meer Westers georiënteerde partij allemaal huichelarij. Openbare aanklager Vural Savas verveelt zich dan ook voorlopig niet. Hij is druk bezig met een proces om ook de vernieuwde partij met haar nieuwegezicht te laten verbieden.