Geschokt rechtsgevoel

Wie ervan overtuigd is dat de deelnemers aan de nachtelijke vechtpartij in Leeuwarden met hun gestomp en getrap bewust het risico hebben genomen Meindert Tjoelker een afschuwelijke dood te bezorgen, kan alleen maar geschokt zijn over de 'buitensporig lage straffen' die de daders deze week kregen opgelegd. Hun rechtsgevoel is gekrenkt, hun geloof in de rechtsstaat gefnuikt, hun verontwaardiging over een 'blunderend' Openbaar Ministerie (OM) groot.

Toeval of niet, datzelfde rechtsgevoel kwam dezer dagen nog eens extra onder druk te staan door het lamentabele optreden van de Groningse politie, die op het beslissende moment geen kans zag have en goed van weerloze burgers tegen een uitzinnige menigte te beschermen. Onder zulke omstandigheden ligt de conclusie voor de hand: het ordentelijke, tolerante Nederland dreigt de strijd te verliezen tegen oprukkend straatgeweld. Zwaarder straffen derhalve en vooral ook meer blauw op straat.

Ik zal de laatste zijn de oprechtheid van dit breed gedragen gevoel van onbehagen, ook bij wat vroeger te boek stond als 'links Nederland', in twijfel te willen trekken. Toch waag ik het er op een enkele kanttekening te maken. De eerste geldt de nachtelijke vechtpartij. Fout. Hartstikke fout. Maar de eersten die bereid zijn dat toe te geven zijn de daders zelf. Zie hun verklaringen ter terechtzitting en het optreden van een van hen deze week voor Nova-tv. Waren zij uit op een stevige vechtpartij, of wilden zij Tjoelker en de zijnen bewust mishandelen, met het risico hen af te maken?

Lastige vraag waar het OM niet uit is gekomen. “Het probleem bij de vechtpartij was dat er wel dertien mensen bij aanwezig waren, zes uit de groep van Tjoelker, vier uit het groepje van de verdachten en drie getuigen. Alles gebeurde snel, het was donker, er was paniek, chaos en er was sprake van fors drankgebruik”, zegt hoofdofficier Brouwer. Ga er maar aan staan: wie heeft wat gedaan en welke klap heeft uiteindelijk de dood veroorzaakt? Bleef over, althans volgens Brouwer, openlijke geweldpleging de dood ten gevolg hebbend, tot op de zitting bleek dat het bewijs niet te leveren viel dat Tjoelkers dood een rechtstreeks gevolg was van de vechtpartij.

Vanzelfsprekend bevredigt zo'n uitkomst het rechtsgevoel niet. Voor de gewone burger telt dat er een dode is gevallen, die zonder vechtpartij springlevend zou zijn gebleven. Misschien zou het OM die kloof hebben kunnen overbruggen met een ander strafrechtartikel zoals sommige rechtsgeleerden suggereren, maar volgens Brouwer was dat een doodlopende weg. Je zou dan per individu hebben moeten bewijzen dat ze zich aan zware mishandeling hebben schuldig gemaakt.

Blijft over het geschokte rechtsgevoel dat eist dat de daders hoe dan ook zwaar gestraft moeten worden, zwaarder in ieder geval dan nu is gebeurd. Daaraan tegemoetkomen betekent echter al gauw dat je de daders aan zult moeten spreken op hun collectieve verantwoordelijkheid: je was erbij, dus je bent erbij. Dat lijkt me een hachelijke onderneming. Je zou maar toevallig in het kringetje vechtenden terechtgekomen zijn. En dan nog? Zou de veiligheid op straat er zoveel beter van worden als deze daders niet voor twee maar voor tien jaar achter de tralies zouden zijn gezet?

Wat telt is dat deze daders hoe dan ook gestraft zijn. Hun geweld is een halt toegeroepen. Daarentegen lijkt het geweld elders zich onbekommerd te kunnen manifesteren. Gelukkig zijn daar nog geen doden bij gevallen. Maar tegen de tijd dat het nog eens zover komt, is er reden het vertrouwen in ons rechtssysteem echt te verliezen. Dan regeert de straat.