Somberen over teloorgang van het ABN

Hoe erg is het dat het ABN, het beschaafde taalgebruik waarin generaties Nederlanders zijn opgevoed, geleidelijk aan verdwijnt en plaats maakt voor wat taalkundige Jan Stroop 'Poldernederlands' heeft gedoopt?

Dat Poldernederlands, dat eerst vooral door geëmancipeerde, hoog opgeleide vrouwen werd gesproken en de laatste jaren ook door steeds meer jongeren, ook mannen, kent een opvallende afwaaikende autspraak. De gebruikers spreken de tweeklank ei/ij uit als aai, de oo als au en de ou als aauw.

Het zaaltje in het P. C. Hoofthuis van de Amsterdamse universiteit, waar het instituut Neerlandistiek gistermiddag een debat had georganiseerd over de vraag 'Hoe erg is Poldernederlands?' zat tjokvol.

Of dat betekent dat de aanwezige studenten en andere belangstellenden de dreigende teloorgang van het ABN inderdaad betreuren, werd niet duidelijk; wel dat de opkomst van het Poldernederlands voor hen een intrigerend fenomeen is.

Instituutsdirecteur Rob Grootendorst zei in zijn openingswoordje dat hij hoopte dat Jan Stroop, de 'ontdekker' van het Poldernederlands, eens flink zou worden tegengesproken, maar die hoop bleek ijdel.

De uitgenodigde deskundigen, prof. Maarten van den Toorn, emeritus hoogleraar taalkunde in Nijmegen en redacteur van de Algemene Nederlandse Spraakkunst, Joop van der Horst, bekend taalpublicist en docent in Leuven, en directeur Cees Manintveld van het stemmenbureau Multi-Voice, konden niet anders van Stroops observaties bevestigen.

Voor een echt debat had Grootendorst waarschijnlijk ook geen taalkundigen moeten uitnodigen. Want die beperken zich tot het beschrijven en verklaren van taal- en spraakfenomenen. De tijd dat zij de taalgemeenschap voorschreven wat goed en fout was, ligt ver in het verleden.

Nee, een leuke deelnemer aan het debat was bijvoorbeeld Frits Bolkestein geweest. Die spreekt zelf onmiskenbaar - én bekakt - ABN. En diens vader was in 1939 voorzitter van een commissie die op verzoek van de Vereeniging van Leraren in Levende Talen een rapport uitbracht 'ter bevordering van een meerverzorgd taalgebruik en een goede uitspraak van de moedertaal op de scholen voor voortgezet onderwijs en bij de opleiding van leerkrachten'.

Dat rapport kwam er nadat koningin Wilhelmina in de troonrede van 1935 zei dat de regering 'de juiste en diepere kennis en de zuivere uitspraak van onze Nederlandsche taal' zou bevorderen.

Kom daar nu nog eens om! In zijn pas verschenen boekje 'Poldernederlands' (uitgeverij Bert Bakker) laat Stroop wel doorschemeren dat hij vindt dat het onderwijs ook in de huidige tijd meer aandacht zou moeten schenken aan een verzorgde uitspraak van onze taal. Maar de hoop dat dat nog zal gebeuren heeft hij eigenlijk al opgegeven.

Er is, zoals zijn collega Van der Horst opmerkte, sinds de democratisering in de jaren '70 geen dominante maatschappelijke klasse meer die kan bepalen hoe de 'standaardtaal' moet luiden.

En wat voor hoop kunnen verdedigers van het ABN nog koesteren, als de ouders en de leraren van de huidige scholieren en studenten zelf het Poldernederlands gebruiken?