Trok uitgedijd Vendex strak korset aan

Een snelle manager, intelligent, erudiet, jongensachtig ogend voor zijn 55 jaar, ambitieus maar tegelijk op een vrolijke manier zakelijk.

Jan Michiel Hessels begon op 1 januari 1990 bij Vendex, dat door de opvolgingsstrijd tussen Anton Dreesmann en diens zelfgekozen kroonprins Arie van der Zwan een stuurloos schip was geworden. Hessels veranderde Vendex van een bonte verzameling bedrijven in een strak geleid concern.

Zijn Nederlands is doorspekt met Engelse woorden, te verklaren uit het feit dat hij vijftien jaar buiten Nederland studeerde en werkte, waaronder vijf jaar in Brazilië. Voor zijn aantreden bij Vendex was Hessels - als niet-roker - vijf jaar president-directeur van Deli, een handelsonderneming in tabak, hout, rubber en plantaardige oliën.

Daarvoor werkte hij vijftien jaar in de chemie en farmacie voor Akzo en was hij organisatie-adviseur bij McKinsey.

Van detailhandel wist Hessels tot zijn komst bij Vendex weinig tot niks. 'Een korsettenverkoper', noemt hij zichzelf tegenover vrienden wel eens spottend. “Ik ben geen retailer, maar ik vind het wel een leuk vak.”

In stilte ging hij bij Vendex aan de slag; geen interviews, peptalks of donderpreken. Zijn taak was, vond hij, een goede bemanning vinden voor de werkmaatschappijen en de hoofddirectie, een gezonde financiële structuur opzetten en een duidelijke visie voor het concern ontwikkelen.

Dat was nodig, want het ging bijzonder slecht met het conglomeraat dat Dreesmann in de jaren zeventig en tachtig bij elkaar had gekocht - voor wat toen het grootste familiebedrijf van Nederland was. Hij had zich daarbij op de dienstensector gericht, volgens velen dé groeimarkt.

Met het voormalige familiebedrijf goed in de problemen, leek de beursgang van Vendex, die Dreesmann de nazaten van de oprichters in 1985 had beloofd zodat zij hun aandelenpakketten eindelijk te gelde konden maken, verder weg dan ooit.

Hessels heeft het zieke concern ontmanteld, gesaneerd en naar de effectenbeurs gebracht. Daarna splitste hij het concern in twee bedrijven: diensten (Vedior) en detailhandel.

De achterstand die Vendex had opgelopen, wist Hessels om te zetten in een voorsprong. Vendex werd het voorbeeld van een nieuwe, Angelsaksisch geïnspireerde onderneming, waarin begroting van de waarde van het bedrijf voor zijn aandeelhouders een leidend beginsel is.

Niet zonder enige trots sprak Hessels vorig jaar van “een trendbreuk” toen de warenhuizen van Vroom & Dreesmann voor het eerst in jaren weer een stijgende omzet boekten.

De strateeg Hessels keek al meteen verder; zo'n 110 jaar na de oprichting van Vroom & Dreesmann stond het concern voor een “strategische tweesprong”, stelde hij bij de toelichting op de jaarcijfers in april 1997. Gisteren heeft Hessels de nieuwe weg definitief ingeslagen.