Argentinië en Brazilië vrezen tequila-effect

Hoe sterk en hoe lang ijlt de Mexicaanse valutacrisis na in de rest van Zuid-Amerika? Denkbaar is dat Mexico net als in 1982 aan het begin van de schuldencrisis nu weer de eerste dominosteen is die omvalt. Maar het hoeft niet zo te gaan. Economisch staat Zuid-Amerika er nu een stuk beter voor dan destijds. En ook de buitenlandse schuld van de regio is gesaneerd. Een crisis van het kaliber 1982 lijkt daarom nu onwaarschijnlijker. De zomerstorm is alweer voorbij, bezweert de Argentijnse minister van financiën Cavallo Domingo.

Schokgolven door het Zuidamerikaanse continent. Dat was het effect van het abrupte besluit op 19 december om de Mexicaanse peso te devalueren met 15 procent en de daarop volgende vrije val van de munt.

Vooral op de beurzen in Sëo Paulo, Rio de Janeiro en Buenos Aires pakten, net als in Mexico, buitenlandse beleggers hun biezen. Ook de koersen van Zuidamerikaans schuldpapier en van ADR's (American Depositary Receipts, aandelen-certificaten die worden verhandeld op een beurs in de VS) van Zuidamerikaanse bedrijven zakten in.

De bezorgdheid van Zuidamerikaanse regeringen om vooral het psychologisch effect van de crisis bij de buitenlandse beleggers is volledig terecht. Een aanhoudende stroom van buitenlands investeringskapitaal vormt een van de steunpilaren onder hun economische hervormingsprogramma's. Dat een afname van die stroom leidt tot een scheve betalingsbalans is voor een opkomend ontwikkelingsland haast onvermijdelijk. De invoer van kapitaal- en duurzame consumptiegoederen stijgt sterk en de groei van de export is meestal veel geringer (met tot nu toe Brazilië als belangrijke uitzondering). De buitenlandse investeringen houden de balans in evenwicht en de wisselkoers op peil.

Of er voorlopig echt een einde komt aan de flirt van de buitenlandse beleggers met de Zuidamerikaanse emerging markets, hangt vooral af van hoe snel Mexico erin slaagt weer terug te keren op het pad van economische groei. Het doemscenario is dat het land verder wegzakt in een nieuwe neerwaarse spiraal van devaluaties en aanwakkerende inflatie.

Vooral beleggers in de VS hebben er een handje van om heel Zuid-Amerika over één kam te scheren met Mexico als maatstaf. En in dat land hebben die beleggers nu net naar schatting 10 miljard dollar verloren. Het overdreven optimisme is verworden tot overdreven pessimisme.

President Zedillo van Maxico presenteerde op dinsdag het pakket noodmaatregelen waarmee hij de crisis hoopt te bedwingen. Het Internationaal monetair fonds en de Wereldbank stemden meteen in met het plan dat zware offers vraagt van de in de jaren tachtig toch al half uitgeklede gewone Mexicaan.

Ook kan Mexico voor zijn betalingsverplichtingen aan het buitenland terugvallen op de 18,5 miljard dollar aan nood-kredieten die het land door de VS, Canada en een aantal andere rijke landen en particuliere banken zijn toegezegd (de grootste financiële reddingsoperatie voor een land sinds de Tweede Wereldoorlog).

Daarmee is de paniek op de financiële markten weggebt. Toch zijn de eerste reacties op het plan in het financiële circuit in Mexico en elders in de regio sceptisch. De nerveuze beleggers betwijfelen of Zedillo erin zal slagen verdere afbrokkeling van de peso te voorkomen.

De Argentijnse financiële wereld vreest dat de crisis naar Buenos Aires overwaait. Niet zo gek: de Argentijnse situatie lijkt op die van Mexico van voor 19 december. Net als Mexico worstelt Argentinië met een fors handelstekort, snel verslechterende overheidsfinanciën, en een munt die ook paritair aan de dollar is gekoppeld. Ook de Argentijnse peso lijkt derhalve rijp voor een devaluatie.

Minister van financiën Domingo Cavallo onderbrak zijn kerstvakantie in de Caribische zon om in het winterse New York uit te leggen dat Argentinië geen kopie is van Mexico. Hij wees ook op de extra 1 miljard dollar aan bezuinigingen op de overheidsuitgaven voor dit jaar (net als in Mexico in de toch al behoeftige sociale sector), en op de inflatie die het laagste peil heeft bereikt in 40 jaar (3,9 procent).

Maar in Buenos Aires ontstond er ook bij binnenlandse beleggers ondertussen een run op de dollar, en moest de centrale bank honderden miljoenen dollars verkopen om de wettelijke voorgeschreven peso-pariteit in stand te houden. Sinds de devaluatie van de Mexicaanse peso zakten de koersen op de beurs van Buenos Aires met bijna 20 procent. Bovendien zijn er in mei in Argentinië presidentsverkiezingen. Cavallo heeft er dus ook politiek gezien alle belang bij om geruchten over een devaluatie krachtig de kop in te drukken.

Brazilië, vorig jaar de meest rendabele opkomende markt ter wereld, lijkt tamelijk immuun voor de Mexicaanse crisis. Dit heeft het land vooral te danken aan een royale internationale reserve dankzij een jarenlang handelsoverschot. Maar Brazilië vreest dat als Argentinië de devaluatie-druk niet kan weerstaan, heel Latijns-Amerika voor langere tijd bij de buitenlandse beleggers uit de gratie raakt. Dan zou de in dit land in juli ingevoerde nieuwe sterke munt, de real, er waarschijnlijk ook aan moeten geloven.

Nu al is er door interventies en buitenlands kapitaal dat het land verliet in een maand tijd 2,4 miljard dollar van de buitenlandse reserves afgepeuzeld. De Braziliaanse beurzen beleefden sinds 19 december een terugval van 17 procent.

Een belangrijk pluspunt van de devaluatie voor Mexico, en straks mogelijk ook voor Argentinië en Brazilië, is dat het nationale bedrijfsleven in de tijd van een sterke munt goedkoop moderne kapitaalgoederen heeft kunnen importeren. Diezelfde bedrijven zijn door de devaluatie nu meer concurrerend ten opzichte van de VS als voornaamste handelspartner, hetgeen ongetwijfeld meer werkgelegenheid en economische groei oplevert.

Maar een minpunt is dat dit koren op de molen is van de tegenstanders in het Amerikaanse Vrijhandelszone Nafta met andere Zuidamerikaanse landen. Een andere zorgelijke ontwikkeling is het snoeien in sociale uitgaven ter ondersteuning van de valuta. Dit kan in de regio tot nieuwe sociale spanningen leiden.