DUBBELBLIND VOOR OZON GENEESKUNDE

In Duitsland kun je er je bloed mee laten behandelen, in Rusland kunnen sommige klinieken niet zonder dit desinfecteringsmiddel. Ozon, een medicijn? Wetenschappelijk onderzoek is er nauwelijks naar gedaan. Daar is het te goedkoop voor, zeggen de voorstanders.

Ozon, zuurstof in de vorm van het reactieve molecuul O3, blijkt een gas met veel gezichten. Het beschermt de aarde tegen dodelijke UV-stralen en het reinigt zwembad- en afvalwater. Maar het is ook een bestanddeel van zomerse smog. Volgens een groeiende groep medici heeft ozon ook nog geneeskracht. Maar niemand weet echt precies waarom. En de diverse sceptici weten ook niet waarom ze vinden van niet.

Martens is de eerste om toe te geven dat hij met zijn appeltjesproef het wiel voor de zoveelste keer uitvindt. Sinds het begin van deze eeuw wordt immers al van ozon gebruik gemaakt in waterzuiveringsinstallaties. Door de sterk oxyderende werking van de drie gekoppelde zuurstofatomen leggen alle micro-organismen die er mee in aanraking komen het loodje. Omdat bij die reactie geen irriterende gassen worden gevormd, zoals bij gebruik van chloor wel het geval is, is ozon inmiddels ook erg populair bij zwembadeigenaren.

Maar de Utrechtse arts is voornamelijk geïnteresseerd in de geneeskundige toepassingen van ozon. “Onlangs ontdekte ik op een internationaal ozoncongres dat in Oost-Europa al op uitgebreide schaal met ozon wordt gewerkt in de geneeskunst. In een voormalig militair hospitaal bij Moskou bijvoorbeeld lijken ze niet meer zonder te kunnen. Daar wordt het voor de meest uiteenlopende doelen ingezet. Van wondontsmetting tot behandeling van diverse ouderdomskwalen”, aldus Martens, die vermoedt dat het relatieve gebrek aan antibiotica in deze landen mede een rol heeft gespeeld in de medische populariteit van ozon.

In Nederland hebben schoonheidsspecialistes en pedicuren als eerst uitverkorenen kennis mogen maken met een medicinale werking van ozon. Sinds een jaar kunnen zij voor hun praktijk apparatuur kopen die ozon in een voetbad bruist, waardoor allerlei voetkwalen en -kwaaltjes zouden worden verholpen. Vijf keer twintig minuten in het ozon- voetbad en stinkende zweetvoeten zijn verleden tijd. Twintig keer, en kalknagels worden weer gezond. Wintertenen? Over uw eigen voeten plassen hoeft echt niet meer.

Eigenlijk ligt deze toepassing van ozon erg voor de hand. Als ozon de bacteriën en schimmels in de waterzuivering doodt, waarom dan niet de bacteriën en schimmels op onze voeten die stinkende vetzuren produceren, zwemmerseczeem veroorzaken of wonden infecteren? Opgelost in water lijkt het gas probleemloos in contact te kunnen worden gebracht met de huid. Zolang de dosis niet te hoog is, beschermen enzymen de menselijke cellen tegen oxydatie. Micro-organismen hebben zo'n bescherming niet. Bij het eerste contact van ozon met bijvoorbeeld een bacterie valt de boel uiteen in geoxideerd celafval en zuivere zuurstof.

In Duitsland wordt ozon al veel langer en breder ingezet. In speciale ozonklinieken kun je er bijvoorbeeld een zogeheten 'eigen-bloed-behandeling' ondergaan. Twee deciliter bloed wordt met ozon verzadigd, waarna het weer terug wordt gebracht in de aderen.

Alle heil die daar van uit zou gaan voeren de ozonartsen terug op een drietal biochemische mechanismen. Allereerst is er natuurlijk de bacterie-, schimmel- en virusdodende werking. Op grond hiervan wordt bijvoorbeeld met ozontherapie geëxperimenteerd bij aids-patiënten in Amerika en Duitsland.

Daarnaast stimuleert ozon de enzymen die voor het wegwerken van peroxiden en de zogeheten zuurstofradicalen (zoals ozon zelf) zorgen. Die enzymen zouden door het korte contact met ozon extra hun best gaan doen bij hun opruimingswerkzaamheden.

Tenslotte lijkt de zuurstofvoorziening van het lichaam te worden gestimuleerd via het zogeheten GSH-peroxidase-systeem in de rode bloedcellen, met alle positieve gevolgen van dien. Langs deze weg wordt ozon niet alleen een pepmiddel, maar zelfs een rem op de groei van kankergezwellen omdat die niet van zuurstof zouden houden.

Ook al is ozon in principe een giftige stof, universitair docent Gerrit Alink van de vakgroep toxicologie aan de Wageningse Landbouwuniversiteit ziet geen reden tot ongerustheid over dergelijk medicinaal gebruik. Wakker geschud door de interesse voor ozon in de alternatieve geneeskunst, deed de vakgroep toxicologie een literatuuronderzoek naar de potentiële risico's van ozontherapie voor de gezondheid.

“Ozon is met name zeer toxisch bij inademing”, concludeerde Alink. “Maar het lost slecht op in water. Bij deze therapieën kan dus slechts met lage doseringen worden gewerkt. Omdat ozon erg instabiel is, zijn daar geen schadelijke effekten van te verwachten”, aldus de Wageningse toxicoloog. “Maar volgens mij ook geen positieve”, voegt hij daar ongevraagd aan toe.

Ben Martens, een van de geestelijk vaders van het ozon-voetbad, zag die bui al hangen. “Een zogeheten contacttherapie in een voetbad, daar zal niet zoveel weerstand tegen komen. Als we vervolgens gaan praten over eigen-bloedbehandelingen, dan slaan scepsis en ongeloof toe. Dan moeten er eerst keiharde, dubbelblind getoetste bewijzen komen voor men iets gelooft.”

Maar zover is het met ozon nog nooit gekomen, ook al dateert het eerste medische gebruik uit de tweede wereldoorlog, toen het als wondontsmetting bij Duitse soldaten werd gebruikt. Tot op de dag van vandaag heeft nog niemand een gedegen klinische studie met ozon uitgevoerd.

De diverse medische sceptici weten daarom ook geen vinger op een zere plek te leggen. Dr. Aalt Bast, medisch specialist op het gebied van de zogeheten zuurstofradicalen aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, geeft grif toe dat hij zijn bedenkingen heeft. Maar beroepshalve heeft hij zich tot nu toe beperkt tot de effecten van inademing van ozon, die onbetwist negatief zijn. Ook prof. Henk Timmerman, hoogleraar farmacochemie aan de VU, twijfelt aan het nut van ozontherapie. Maar noch op zijn hoogleraarstoel, noch als bestuurslid van de Vereniging tegen kwakzalverij heeft hij ooit een professionele interesse in ozon getoond.

“De financiën spelen waarschijnlijk ook een grote rol”, denkt Martens. “Geld voor gedegen onderzoek zal moeilijk te vinden zijn. De farmaceutische industrie zal niet snel één cent investeren in klinisch onderzoek met ozon. Stel je voor dat deze simpele en goedkope stof een hele reeks aan duur betaalde antibiotica overbodig zou maken!”

Martens vindt daarom dat er een rol ligt voor de overheid om het onderzoek naar dit, wat hem betreft veelbelovende medicijn te stimuleren. “Ozon is, zeker vergeleken bij veel reguliere medicijnen, een onschuldige stof. Bovendien kunnen micro-organismen theoretisch geen resistentie ontwikkelen tegen ozon.” Een argument dat zeker hout snijdt, gezien de problemen rond diverse antibiotica.

Aan de wetenschappelijke wereld hoeft het volgens Martens niet echt te liggen. Diverse ozononderzoekers houden zich inmiddels bezig met een poging tot theoretische onderbouwing van de 'mysterieuze medische effekten' die het gas laat zien. Hun hoop dat dit gedegen klinische studies uit zal lokken, lijkt vooralsnog echter tevergeefs.

Ozontherapie wordt dus nu noodgedwongen onder de noemer 'alternatief' geschaard, 'iets voor de privé-klinieken'. De onderbouwing moet nog blijven komen van experimenten met stukjes appel op het buro van een overtuigde Utrechtse dermatoloog, en vooral van een gestaag groeiende stapel interessante case-studies. Het type bewijsmateriaal waar ook de homeopathie nog altijd haar kracht uit blijft putten. Maar die homeopathie heeft tenminste een aantal verzekeraars over de streep gekregen. Ozontherapie is voorlopig nog geheel voor eigen rekening.