Mensensmokkel schaadt belang echte vluchteling

Mensensmokkelaars, zo bleek onlangs weer eens, gaat het niet om het belang van de vluchteling. Het enige dat hen interesseert is geld. Een boot vol Koerdische asielzoekers werd nog tijdens de vaart door de bemanning verlaten; als de Italianen de boot niet tijdig hadden gestopt had een ramp kunnen gebeuren.

Mensensmokkelaars zijn gewetenloos en inhumaan. Ook al rechtvaardigen zij hun activiteiten op de humanitaire noodzaak vluchtelingen een veilig onderdak te bieden, in feite hollen zij het asiel- en vluchtelingenrecht uit. Voor de mensensmokkelaars is het verplaatsen van grote groepen mensen uit doorgaans arme gebieden naar het welvarende West-Europa een keiharde business geworden. Maar het vluchtelingen- en asielrecht is nimmer bedoeld voor 'economische vluchtelingen', personen dus die liever wonen in landen waar de welvaart hoger is dan in het eigen land. In het volkenrecht wordt slechts die persoon als vluchteling aangemerkt, die is gevlucht omdat er bij zijn of haar terugkeer een gegronde vrees bestaat voor vervolging om politieke, religieuze of raciale redenen of wegens het behoren tot een bepaalde sociale groep.

Er moet een 'gegronde vrees' bestaan, dat wil zeggen, dat het verhaal van de vluchtelingen op zich niet voldoende is.

Twijfels omtrent zuivere bedoelingen en verhalen kunnen rijzen als asielzoekers massaal hun paspoorten vernietigen of, na in een veilig land te zijn gearriveerd, willen doorreizen naar een ander land waar meer welvaart is of waar familie woont. Bij vluchtelingen die in het land van herkomst op vakantie gaan, rijzen nog groter twijfels over hoe gevaarlijk het daar nu echt is. Hiervoor is het vluchtelingen- en asielrecht nimmer bedoeld.

Helaas nemen vluchtelingenorganisaties te weinig afstand van dergelijke praktijken. Enkele woordvoerders van vluchtelingenorganisaties gaven al te kennen in concrete gevallen zelfs mensensmokkelaars voor hun 'diensten' te betalen. Daarmee wekken zij de indruk dat zij er belang bij hebben dat de stroom van vluchtelingen naar West-Europa zo groot mogelijk blijft.

In het volkenrecht is er wel een recht om elders asiel te zoeken, maar het blijft aan staten om daarover definitief te beslissen. Staten zijn dus niet verplicht dat asiel in alle gevallen te verlenen. De massale intocht van veelal economische vluchtelingen schaadt de echte vluchteling die geheel aan de volkenrechtelijke criteria voldoet.

De georganiseerde mensenhandel is een vorm van uitbuiting waartegen regeringen steeds meer in het geweer komen. Een duidelijk effect is dat dit grove misbruik van het vluchtelingen- en asielrecht leidt tot verharding en 'aanscherpen' van allerlei criteria. De grenzen gaan in Europa weer dicht. Door de massale toestroom van economische vluchtelingen, raken de opvangcentra overvol, ambtenaren hebben geen tijd meer alle gevallen op hun merites te beoordelen, er worden steeds meer fouten gemaakt. Wie is daarvan de dupe? De echte vluchteling die bij terugkeer naar het land van herkomst wordt gevangengezet of vermoord.

De politiek van de UNHCR, de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, is het doorgaans geweest om grote aantallen vluchtelingen zoveel mogelijk in de regio op te vangen. Dit beleid moet worden bevorderd. Want de terugkeer van de vluchteling of asielzoeker, als namelijk de situatie in het land van herkomst genormaliseerd is, moet het doel van goed en verantwoord vluchtelingenbeleid zijn.

De echte vluchteling onderscheidt zich van de 'economische vluchteling' vaak hierin dat, wanneer de situatie het toelaat, hij of zij uiteindelijk weer terugwil. Asiel is een tijdelijk noodverband en mag niet ontaarden in verkapte migratie. Stel dat honderdduizenden Bosniërs niet naar West-Europese landen, maar naar Australië of Nieuw-Zeeland waren gevlucht. Dat zou hun terugkeer er niet eenvoudiger op maken.

Vluchtelingenorganisaties moeten zich duidelijker distantiëren van door criminele bendes georganiseerde transporten van groepen mensen uit verre gebieden naar West-Europa. Dat is moediger en beter dan het slaken wilde kreten dat Nederland zijn asielzoekers een behandeling zoals via 'Westerbork' geeft.