Na de gijzeling begint in Moskou politieke veldslag

BOEDJONNOVSK, MOSKOU - De nachtmerrie voor de laatste gijzelaars uit het Russische plaatsje Boedjonnovsk is voorbij sinds zij gisteravond zijn vrijgelaten in Tsjetsjenië. Na een bustocht van meer dan dertig uur door het snikhete gebied werden zij op vrije voeten gesteld door het Tsjetsjeense commando, dat zich uit de voeten maakte in de duisternis. Het einde van de gijzelaarscrisis betekent het begin van een politieke veldslag in Moskou.

De zeven bussen met 123 gijzelaars plus een groep vrijwilligers die zeven chauffeurs, elf journalisten en negen parlementariërs omvatte, hebben gisteren het grootste deel van de dag stilgestaan in de stad Chasavjoert, bij degrens met Tsjetsjenië. Het konvooi hield daar halt samen met de koelwagen met veertien lijken van bij de gijzeling gedode Tsjetsjenen, omdat commandoleider Sjamil Basajev wachtte op aanvullende garanties van de Russische regering dat hij niet in de val zou worden gelokt.

De actie van Basajev en 86 geharde Tsjetsjeense strijders, die afgelopen woensdag het kalme Russische plaatsje Boedjonnovsk overvielen, is voor hen een groot succes geworden. Zelf hadden de Tsjetsjenen niet verwacht dat ze levend zouden terugkeren in hun land, dat vecht voor onafhankelijkheid van Rusland. “We hadden veel dieper in Rusland willen doordringen om een fabriek of zoiets te overvallen”, zei een 22-jarige Tsjetsjeen in Basajevs groep.

De geïmproviseerde gijzeling van meer dan duizend mensen in het ziekenhuis van Boedjonnovsk, heeft aangetoond dat de Russen zich niet hebben voorbereid op uitbreiding van de Tsjetsjeense oorlog op grondgebied van Rusland zelf. Hoewel de autoriteiten al maanden ophef maken over het gevaar van terreuracties en zij vele tienduizenden geüniformeerden extra op straat hebben gezet, blijkt dat zij volledig van slag raken als er echt iets gebeurt. De Russische kranten hakten gisteren het laatste restje gezag van president Jeltsin aan mootjes. Hij krijgt de volle laag voor wat het dagblad Segodnja ''een week van nationale schaamte'' noemt. De krant Izvestia schrijft dat ''we allemaal gijzelaars zijn van een impotente staat''.

De Staatsdoema, de Tweede Kamer van Rusland, debatteert vandaag over een motie van wantrouwen tegen het kabinet. Die motie heeft een grote kans aangenomen te worden, doordat een coalitie van verschillende inzichten en belangen zich nu voor de gelegenheid bundelt. President Jeltsin kan de motie naast zich neerleggen, maar als het parlement het wantrouwen nog eens uitspreekt, moet Jeltsin kiezen tussen vervroegde verkiezingen of ontbinding van de regering.

Jeltsin zal proberen het fiasco van de gewelddadige actie tegen de gijzeling in het ziekenhuis af te wentelen op een paar individuen. “Volgende week zullen we in een speciale vergadering van de nationale veiligheidsraad (de club mannen diede oorlog in Tsjetsjenië politiek leidt, red.) slechts één vraag bespreken: waarom er wat is gebeurd, wie daarvoor verantwoordelijk is en wie moet worden gestraft”, zei Jeltsin gisteren tegen verslaggevers. Hij voegde daaraan toe dat premier Tsjernomirdin in ieder geval niet de schuld zal krijgen.

Tsjernomirdin heeft de onmogelijke situatie waarin de Russische regering zich gewerkt had, uiteindelijk gered door (waarschijnlijk op eigen houtje) te onderhandelen met Basajev. Terwijl Jeltsin zelf bij de top van wereldleiders in Halifax trachtte kranige taal uit te slaan, nam Tsjernomirdin het initiatief om iets anders te proberen dan de botte bijl die tientallen gijzelaars het leven heeft gekost. Dat hij daarin is geslaagd mag een klein wonder heten, ook al heeft de vrije aftocht van de Tsjetsjenen een lelijke kras gegeven op de trots van Rusland.

Met getrainde vechters, zoals de mannen van Basajev, die gereed zijn om te sterven en die hebben aangetoond dat ze niet bang zijn om gijzelaars te doden, is het moeilijk onderhandelen. Op zijn eigen wijze bleek Tsjernomirdin even koelbloedig als Basajev. Maar het succes van Tsjernomirdin heeft een keerzijde: de reactie van overspannen nationalisten en de strijdkrachten. De militairen, die dachten het Tsjetsjeense verzet na een half jaar vechten op een haar na gevild te hebben, zullen vol wrok reageren op het bestand dat Tsjernomirdin heeft beloofd.