President Kenia koopt achterbuurtjeugd om

MOMBASA - “Ik ben tegen Moi”, vertelt Achmed. “Die man heeft ons niks gegeven, behalve ellende. De stad vervalt en de meesten van ons zijn werkloos. Maar van die 200 shilling (ruim 5 gulden) kan ik eten. Ik doe mee omdat ik moet overleven”.

Achmed is een van de arme jongeren die in de Keniase havenstad Mombasa geld in de handen kregen gedrukt van de Kanu-partij, van de in het nauw gebrachte president Daniel arap Moi. Als tegenprestatie moesten ze zaterdag rotzooi trappen bij een demonstratie van de oppositie. Enkele tientallen van deze betaalde oproerkraaiers hadden zich verzameld bij de Jundani-moskee. Gewapend met stokken wachtten zij hun opdrachten af.

Even leek de opzet van de Kanu te slagen, toen jonge aanhangers van een radicale moslimleider reageerden op de provocaties van de omgekochte achterbuurtjeugd. Met moeite lukte het de organisatoren de zaak in de hand te houden. Maar hoe klein de incidenten ook waren, ze toonden wel de explosieve situatie in Kenia. De regeringspartij lijkt bereid het militie-wapen in te zetten. Of dit een eenmalige actie van Kanu was zal blijken op 8 augustus, door de hervormingsbeweging uitgeroepen tot landelijke stakingsdag.

Voor het overige verliep de demonstratie in Mombasa opvallend vreedzaam. In tegenstelling tot eerder betogingen elders in het land vielen er geen doden, tot opluchting van de deelnemers. “Ik ben verbaasd maar ook tevreden. Mombasa is de eerste plaats in Kenia waar de hervormingsbeweging een vreedzame bijeenkomst heeft kunnen houden. Deze keer heeft de politie een manifestatie niet uiteen geslagen”, zegt Felix Mimba.

De jonge bouwvakker was een van de tienduizend betogers op het Makadara-plein. Zes uur lang trotseerden ze de zon om te luisteren naar een rij sprekers die de eis tot hervorming van de grondwet kracht bijzetten.

Dat het in Mombasa geen drama werd lag ook aan de opvallende houding van de politie. Volgens de Keniase grondwet moet toestemming worden verleend voor openbare bijeenkomsten. De politie staat zelden of nooit manifestaties toe van oppositie-groeperingen. De hervormingsbeweging weigert aanvragen voor protestbijeenkomsten in te dienen uit weerstand tegen de grondwet die grotendeels dateert uit de tijd van de Britse overheersing. De politiecommissaris van Mombasa gaf echter ongevraagd toestemming voor de bijeenkomst.

De ontwikkelingen rond de eis van hervorming van de grondwet volgen elkaar rap op. Een diplomaat sprak onlangs over “de dagkoers” van de hervormingen. Aanvankelijk weigerde de regering zelfs maar te praten over de verandering van de constitutie voor de verkiezingen die voor het einde van het jaar moeten worden gehouden.

Inmiddels heeft het kabinet beloofd een commissie in het leven te roepen waarin de kwestie moet worden besproken maar weigert het zich te binden aan een tijdlimiet. De hervormingsbeweging reageert met radicalisering. Eerst beperkte ze haar eis tot gedeeltelijke verandering van de grondwet. Nu is steeds vaker te horen dat de hele constitutie op de helling moet voor de stembusgang.

De hervormingseis lijkt ook steeds meer een instrument te worden om president Moi en de Kanu-partij te wippen. De slogan “geen hervormingen, geen verkiezingen”, verliest terrein aan “Moi moet gaan”. De radicale elementen kregen in Mombasa de grootste bijval. Zoals James Orengo, vice-voorzitter van de partij Ford Kenia, toen hij zei: “Als het zover komt dat we de wapens moeten oppakken sta ik in de voorste linies”. Mombasa is het centrum van de islamitische minderheid in Kenia. Sjeik Khalid Balala, leider van de niet geregistreerde islamitische partij Kenia bracht de toehoorders in vervoering toen hij riep “Moi is een kakkerlak”. Dat soort opmerkingen waren tot voor kort ongehoord in het openbaar.