Het liefdesverhaal heeft zich aan foto's ontworsteld

ROTTERDAM - Vanavond begint het 27ste Filmfestival Rotterdam met de wereldpremière van een Nederlandse film. In zijn derde film, 'Felice...Felice...', ontlokt Peter Delpeut (41) een aangrijpend liefdesdrama aan de - met de hand ingekleurde - foto's die de Venetiaanse fotograaf Felice Beato in de tweede helft van de vorige eeuw in Japan maakte,

Delpeuts tocht door de filmwereld verloopt voorspelbaar, maar tegelijkertijd ook niet. Hij is als een rups die zich ontpopt tot een vlinder. In een cocon van celulloid voedde hij zich eerst met niets dan filmbeelden. “Lange tijd bestond mijn wereld alleen uit bioscoopbezoek, kritieken schrijven, en oud filmmateriaal van het Nederlands Filmmuseum bestuderen. Als criticus voor het filmblad Skrien had ik uitsluitend oog voor de trucs waarmee regisseurs een schijnwereld of emotie oproepen.”

Bij het Filmmuseum, waar hij ondermeer als programmeur werkte, voelde Delpeut voor het eerst de behoefte zelf te gaan filmen. “Ik vrat me daar vol met puntgave en bijna verteerde filmpjes van omstreeks 1900. Ik wou laten zien hoe mooi ze wel zijn en hoe zuiver ze het negentiende eeuwse melodramatische levensgevoel bewaren.”

In zijn eerste film 'Lyrisch nitraat' (1991) flikte Delpeut dat kunstje door de oude filmpjes te combineren met (opera)muziek uit die dagen. Nu typeert hij zijn debuut als 'eigenlijk nog een documentaire' en als 'kennisoverdracht via emotie'.

In zijn volgende film 'The forbidden Quest' (1993) kroop Delpeut uit zijn schulp van celluloid. “Met bestaand archiefmateriaal over de Poolreizen van omstreeks 1900 vertel ik een fictief verhaal over een zeebonk die aan een Poolreis deelnam. In 'The forbidden Quest' ben ik naast historicus ook verteller.”

Delpeut fladderde steeds verder van zijn schuilplaats vandaan. “De foto's van Beato zijn als inspiratie-moment bijna uit 'Felice...Felice...' verdwenen. Toch waren ze essentieel voor de film. De sfeer van de foto's hebben mij geïnspireerd tot dít tragische liefdesverhaal in déze omgeving en in déze periode.”

Het liefdesverhaal heeft zich aan de foto's ontworsteld en zou je zelfs los daarvan kunnen presenteren. Zijn drie films overziend, constateert Delpeut: “Het perspectief schuift steeds meer op naar mensen van vlees en bloed. Steeds minder zijn het mensen van celluloid of fotopapier.” De hoofdfiguur uit 'Felice...'Felice...' bevestigt deze verschuiving. Eindeloos naar de prenten turend bedacht Delpeut de westerse fotograaf Felice. Na jaren afwezigheid keert hij naar Japan terug om zijn geliefde Okiku op te sporen. Nooit zal hij haar bereiken.

Als westerling ervaart Felice alles - de liefde incluis - anders dan de oosterling. Bovendien zal de fotografie, die Felice's ziel en zaligheid uitmaakt, snel verdrongen worden door het bewegende beeld. Ook zal de statistische negentiende eeuw, waarmee de fotograaf met huid en haar verbonden is, weggevaagd worden door de dynamische twintigste eeuw. Niet toevallig eindigt Delpeuts derde film op 28 december 1895, de dag waarop in Parijs de eerste filmvoorstelling van de Lumières plaatsvond. Delpeuts Felice is een tragische held, zijn film een omgekeerde versie van Puccini's 'Madame Butterfly'.

Hoezeer de fotograaf en zijn liefde voor een Japanse samenvallen blijkt al uit enkele door Delpeut geschreven filmteksten. Felice probeert wanhopig het verleden en zijn verdwenen geliefde vast te houden. 'Bezat ik maar één foto van haar, dan was ze nog bij me', mijmert hij. Okiku liet zich echter niet fotograferen. 'Ik ben er toch altijd', zei ze, 'waarom zou je dan een foto van mij maken?' 'De toekomst komt altijd te laat', overweegt Felice in een sombere bui. Nog niet beseffend dat de gefilmde mens even onbereikbaar is als de gefotografeerde, voegt hij daar vertwijfeld aan toe: 'Als ik maar een paar bewegende photografieën van haar zou hebben, zou Okiku voor eeuwig de mijne zijn.'

Hoewel Delpeut zich in de drie films die hij tot nu toe maakte steeds verder verwijderde van zijn filmische oorsprong, is de constante in zijn werk het tot leven roepen van verloren werelden of de poging althans deze in hun volle luister te herstellen of te behouden. Zo gezien is Delpeut verwant aan Visconti, de grootmeester van de filmische melancholie. De overeenkomsten tussen diens 'Il gattopardo' en 'Felice...Felice...' zijn zelfs frappant te noemen. Delpeut reageert verrast op deze constatering. “Bij het schrijven van 'Felice...Felice...' heb ik geen moment aan Visconti gedacht. Het rare is wel dat ik me nu voor een nieuwe film diepgaand in hem verdiep. Ik schrik er van dat jij die overeenkomst ziet, net nu er een stapel video-banden van zijn films in huis ligt.”

Om zijn mensen van vlees en bloed, hun wereld en tijd op te roepen moest Delpeut bij 'Felice...Felice...' natuurlijk ook een beroep doen op het filmische vakmanschap waarop hij zich als criticus nog bijna doodstaarde. We praten over zijn stilistische inspiratiebronnen, de wijze waarop hij met zijn crew in een Amsterdamse studio het laat-negentiende eeuwse Japan reconstrueerde. Ook gaan we in op de overeenkomsten tussen de negentiende eeuwse fotografie en de liefde. Tijdens die laatste gedachtenwisseling blijkt de film-vlinder Delpeut ook te kunnen steken als een bij. Opeens schiet hij uit zijn slof. “Je kunt verdorie van mij niet verwachten dat ik zelf mijn film als een essay over de fotografie en liefde lees, terwijl er geen uitgewerkt methodologische of filosofische structuur aan ten grondslag ligt! Ik heb alleen maar geprobeerd de vragen op te roepen die de mensen in die tijd bestormden en die te formuleren in de termen die zij toen gebruikt zouden hebben. De hele filmtheoretische ballast heb ik bewust buiten beschouwing gelaten en daar word ik nu door een filmkenner op aangesproken?! Mij ging het uitsluitend om hun eerste emotionele reacties. Ik ontdekte dat die reacties heel erg lijken op de termen waarin je verliefdheid probeert te beschrijven. Alleen daardoor is er een soort vermenging ontstaan.”

“Het valt mij op dat iedereen die maar iets met het filmvak te maken heeft - critici voorop - mijn film bijna reduceert tot een essay over de fotografie en de liefde. Er is ook een viewing geweest voor niet-professionele kijkers. Daar sprak iedereen enkel over Felice als tragisch personage, over zijn onmogelijke liefde, over de aangrijpende sterfscènes.”

Het is zo helder als glas. Peter Delpeut laat zich niet meer terugjagen in de celluloid-cocon waar hij eens uitfladderde. Wat hij daar tot zich nam, wenst hij nu dienstbaar te maken aan echte en grote menselijke emoties.