Boodschap aan de nieuwe regering: de miljoenen handtekeningen voor Amnesty zijn niet vrijblijvend

Drie miljoen mensen in Nederland tekenden voor de mensenrechten in de recente handtekeningenactie van Amnesty International. Deze week kleurden zij een hokje rood in een stemlokaal. Beide handelingen verplichten hen tot niets. Maar het betekent genoeg.

Mensenrechten gaan over vrijheid en waardigheid voor iedereen op de hele wereld. Het zal iedereen duidelijk zijn dat de verwezenlijking daarvan veel geld en inspanning kost. Koen Koch stelt in Trouw (25 april) in zijn artikel 'Mensenrechten zijn niet gratis, dat moet de politiek duidelijk maken' dat in de handtekeningenactie van Amnesty deze realiteit niet aan de orde is geweest. Voor de politiek zou het daardoor gemakkelijker worden het te laten afweten wanneer het gaat over het bevorderen van de rechten van de mens.

Juist niet, denken wij.

Het is helaas maar al te waar dat Nederlandse politici de naleving van de rechten van de mens niet altijd prioriteit geven. Al op 10 december vorig jaar kopte Trouw 'Partijen vaag over mensenrechten' naar aanleiding van een onderzoek van de katholieke mensenrechtenorganisatie Justitia et Pax. Over mensenrechten wordt in de partijprogramma's gesproken op een weinig concrete en krachtige manier, aldus Justitia et Pax.

Ook op het beperkte werkgebied van Amnesty blijft het nodige te wensen over. Een paar voorbeelden.

Op Nederlandse bodem verblijft een aantal personen die worden verdacht van ernstige schendingen van de rechten van de mens. Volgens Vrij Nederland van 20 december gaat het om foltering en moord in landen als Afghanistan, Algerije, Bosnië, Sierra Leone en Somalië. Nu is Nederland aangesloten bij het VN-Verdrag tegen Foltering, dat als afschrikwekkende maatregel heeft vastgelegd dat folteraars overal ter wereld zullen worden vervolgd. Helaas: wegens de ingewikkeldheid van de zaken en de kosten die met onderzoek gepaard gaan worden alleen de Bosnische zaken aangepakt.

Een tweede voorbeeld: wapenhandel. Officieel mogen wapens niet worden uitgevoerd naar landen waar ze voor schendingen van de mensenrechten kunnen worden gebruikt. Toch worden te vaak overtollige wapens van de Nederlandse strijdkrachten verkocht. In de begroting is rekening gehouden met inkomsten van de verkoop. Zo worden helicopters van de Nederlandse luchtmacht beschouwd als niet-militair materieel en verkocht aan de natuurbescherming van Tsjaad. De generaal die aan het hoofd van dat regeringsbureau staat wordt met veel egards ontvangen in Nederland. En na een jaar rapporteert Amnesty dat het moorddadige Tsjadische leger de helicopters heeft gebruikt voor het vervoer van militairen.

Aan Algerije wordt militaire communicatie-apparatuur geleverd. De Nederlandse regering beweert dat de moorden van de terroristische tegenstanders van het leger dan beter kunnen worden bestreden. Ja, maar wellicht kunnen de moorden die worden gepleegd door het leger of de regeringsmilities - waarover de Algerijnse en internationale pers niet of nauwelijks kan publiceren - óók beter worden voorbereid. Algerije weigert systematisch gedegen, onpartijdig en onafhankelijk onderzoek naar de extreme barbaarsheden in het land toe te staan. Toch worden de leveranties voortgezet.

Uit landen als België en Frankrijk komen nog veel ergere berichten over wapenhandel met terreur-regimes. Een absolute schandvlek voor het gezamenlijk buitenlands beleid van de Europese Unie. In het kader van de EU wordt momenteel gesproken over richtlijnen voor de wapenexport. Nederland zou van dit onderwerp een echt hard punt moeten maken in de besprekingen tussen de EU-landen. Ook als we daarvoor zouden moeten inleveren op punten waarbij we een financieel belang hebben.

Een laatste onderwerp, het kan niet missen in zelfs een beperkte opsomming: het asielbeleid. In tegenstelling tot de andere punten wel een onderwerp dat veel aandacht krijgt van de politiek. Vooral door de VVD wordt steeds weer de vraag opgeworpen of er niet te veel asielzoekers het land inkomen en of er wel genoeg uitgaan. Dat er veelal een duidelijk verband is aan te wijzen tussen grove mensenrechtenschendingen of de dreiging daarvan ergens op de wereld en het aantal mensen dat 'erin' wil, krijgt vrijwel geen aandacht. Evenmin wordt ingezien dat zorgvuldige besluitvorming en rechtsbescherming van het allergrootste belang is, waarop absoluut niet mag worden beknibbeld: het gaat letterlijk over leven of dood.

In vergelijking met andere EU-landen komen relatief veel asielzoekers naar Nederland. In reactie daarop past echter geen verdere neerwaartse bijstelling van het Nederlandse asielbeleid. Integendeel, het nastreven van onderlinge afstemming van procedures op een kwalitatief acceptabel niveau zou een speerpunt van Europees beleid moeten zijn.

Het aantal mensen dat in Europa asiel zoekt is niet meer terug te brengen tot het niveau van tien of twintig jaar geleden. Wereldwijd reizen is nu eenmaal veel gemakkelijker geworden. Buitenlandse vakanties vanuit Nederland zijn niet meer beperkt tot alleen buurlanden. Net zomin zoeken vluchtelingen alleen asiel in buurlanden. De politiek moet zich daarop instellen in plaats van te suggereren dat op dit ene punt de oude tijd kan terugkeren. De miljoenen handtekeningen zijn bepaald NIET vrijblijvend. Ze maken duidelijk aan Amnesty en andere organisaties dat het nieuwe parlement en de nieuw te formeren regering er flink aan herinnerd moeten worden de mensenrechten zwaar te laten meewegen in hun besluitvorming.