Washington steunt plan van Kofi Annan om Irak meer olie te laten uitvoeren

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - Terwijl het op de oorlogstrom blijft roffelen lijkt Amerika toch de deur op een kier te willen zetten voor een compromis met Irak. Na de Russen zullen ook de Fransen en Turken een bemiddelaar naar Bagdad sturen.

Zowel minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright als de Amerikaanse VN-ambassadeur Bill Richardson dreigden dit weekeinde met zwaar geweld. Maar ze betuigden ook hun steun aan plannen om het programma olie-voor-voedsel uit te breiden. Volgens dat programma mag Irak per half jaar voor een bedrag van 2 miljard dollar olie uitvoeren voor de aanschaf van medicijnen en levensmiddelen. VN-chef Kofi Annan stelde gisteren voor om het maximum op te schroeven tot 5,2 miljard dollar per half jaar.

Tijdens een persconferentie in Jeruzalem zei ook Albright de limiet van olie-voor-voedsel wel te willen verruimen, zonder zich vast te leggen op getallen. Ze herhaalde de beschuldiging dat de Iraakse dictator Saddam Hoessein de schuld heeft voor de noden van het Iraakse volk.

Richardson zei hetzelfde tijdens de internationale economische top in de Zwitserse stad Davos, waaraan politici en zakenmensen uit alle mogelijke landen deelnemen. Richardson wees erop dat er veel Irakezen honger lijden, wat hij wijt aan de slechte manier waarop Irak het olie-voor-voedsel programma uitvoert. Hij eiste daarom, in ruil voor een uitbreiding van het programma, een beter toezicht door de VN. “Wij willen zekerheid dat het voedsel en de medicijnen de Iraakse bevolking bereiken”, zei Richardson. “Wij hebben geen ruzie met het Iraakse volk”. Volgens Richardson mag de Amerikaanse houding tegenover humanitaire hulp voor Irak niet worden opgevat als een 'wortel' voor het Iraakse regime. Maar verruiming van de olie-voor-voedselregeling, in ruil voor een Iraakse belofte om de VN-wapeninspecteurs ongehinderd hun werk te laten doen zou de basis van een compromis kunnen zijn.

Richardson zei verrast te zijn over de steun die hij in Davos had ondervonden voor een militaire actie tegen Irak. Hij had het over twee nieuwe landen die hun instemming hebben betuigd. Tot nu toe had Groot-Brittannië zich als enige aan de zijde van de VS geschaard. Richardson noemde geen namen, maar gisteren liet Argentinië weten zelfs wel mee te willen doen aan een aanval op Irak. Maar Richardson kreeg in Davos ook tegenwind. De ministers van buitenlandse zaken van Egypte, Turkije en Iran verklaarden zich tegen een militaire operatie. De felste reactie kwam gisteren van de Franse minister van binnenlandse zaken, die de VS ervan beschuldigde het vuur van het fundamentalisme aan te wakkeren.

Irak heeft bij monde van minister van buitenlandse zaken Sahhaaf een compromisvoorstel herhaald. Tegen een Britse tv-zender zei hij zaterdag dat Irak de woonverblijven van president Saddam Hoessein wil openstellen voor vertegenwoordigers van de lidstaten van de Veiligheidsraad. Elk van die landen mag vijf personen sturen. De regeringen mogen zelf bepalen welk soort mensen ze willen sturen: politici, intellectuelen of deskundigen. Ook mogen de landen die meedoen aan de VN-organisatie Unscom, die toezicht houdt op de ontwapening van Irak, elk twee mensen leveren. Irak hoopt daarmee voldoende tegemoet te komen aan de eis dat ook de verblijven en uitgestrekte terreinen van de president opengesteld moeten worden voor onderzoekers. De weigering van Irak om Unscom de presidentiële verblijven te laten onderzoeken is een van de oorzaken van de huidige crisis. Het Iraakse voorstel lijkt weinig kans te maken. Het door Irak voorgestelde gezelschap heeft voornamelijk symbolische betekenis en lijkt in niets op het effectieve en goed ingespeelde Unscomteam. Unscom heeft sinds de Iraakse capitulatie in februari 1991 meer Iraakse wapens vernietigd dan de geallieerden tijdens de zes weken durende oorlog om Koeweit. De effectiviteit van Unscom is een van de grote misrekeningen geweest van Irak, dat meende te doen te krijgen met een weinig geïnteresseerd gezelschap dat zich voor de show in Irak zou ophouden.