Nederland krijgt - op papier - Euromed-conferentie rond

Van onze correspondent BRUSSEL - Nederland heeft als voorzitter van de Europese Unie een eerste succesje geboekt, althans op papier. De vijftien EU-lidstaten en twaalf landen in het Middellandse Zee-gebied zijn het eens geworden over een gezamenlijke conferentie op Malta, in april. Maar Europese diplomaten durven er hun hand niet voor in het vuur te steken dat de bijeenkomst doorgaat met alle landen.

De spanningen in het Midden-Oosten en de onmin tussen Griekenland en Turkije kunnen roet in het eten gooien. “Elk moment kan de pleuris uitbreken”“ zoals een diplomaat in Brussel het ietwat ondiplomatiek uitdrukt.

Vooralsnog is Nederland als mede-voorzitter van de conferentie al tevreden dat men het eens is geworden over een lokatie. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de bijeenkomst in een Arabisch land zou worden gehouden, Tunesië of Marokko. Maar met name Syrië vond dat Israël, een van de 'partners' van de EU, daar niet thuishoort. Onder leiding van de Nederlandse ambassadeur in Rome, Van Beuge, is er deze week in Brussel een compromis uit de bus gekomen.

Ook Cyprus, dat liever vandaag nog dan morgen tot de EU toetreedt, had zich als gegadigde voor de conferentie gemeld. Maar Turkije maakte bezwaar. De afgelopen maanden zijn de spanningen tussen Ankara en Athene hoog opgelopen. De Grieks-Cypriotische regering riep zelfs de dreiging van een oorlog met Turkije, dat een deel van het eiland in handen heeft, over zich af door Russische wapens te bestellen.

Nederlandse diplomaten beseffen dat de situatie in het Middellandse Zee-gebied er niet beter op geworden is, sinds de eerste grote 'Euro-Med'-conferentie, november 1995 in Barcelona. Toen kreeg Nederland de organisatie van een vervolg-bijeenkomst min of meer opgedrongen, omdat die voorzien werd voor het eerste deel van 1997, onder Nederlands EU-voorzitterschap dus. Den Haag had al gemengde gevoelens over het nieuwe 'partnerschap' met de mediterrane landen, omdat er voor die groep miljarden gulden aan steun werd uitgetrokken.

Het uiteindelijk doel is de vorming van een vrijhandelszone, begin volgende eeuw. Daarnaast wordt er gepeinsd over een 'veiligheidspact', maar de gedachten daarover lopen nog ver uiteen. Een gevoelig onderwerp ook is de verplichting die EUaan de Middellandse Zee-landen wil opleggen om 'hun' illegale vreemdelingen terug te nemen. In onderhandelingen met landen als Egypte en Jordanië levert dat grote problemen op. Egypte heeft een zogeheten terugname-bepaling zelfs beledigend genoemd.

Misschien, zo valt in Brussel te horen, zijn de Egyptenaren en anderen over te halen als ze met hun landbouwproducten ruime toegang krijgen tot de Europese markt. Dat stuit echter vooral op problemen in de zuidelijke EU-lidstaten.

Van de landen die straks - als alles goed gaat - op Malta met de EU-leden aan één tafel zitten, streven twee het EU-lidmaatschap na: Cyprus en Turkije. Vooral dat laatste land voelt zich aan het lijntje gehouden. De Turkse minister van buitenlandse zaken Çiller dreigde deze week zelfs de uitbreiding van de Navo te blokkeren, als haar land geen serieuze kans op het EU-lidmaatschap geboden wordt.

Aartsrivaal Griekenland maakt zich daarentegen sterk voor het lidmaatschap van Cyprus. Dat eiland hoopt eindelijk verlost te raken van ruim 30 000 Turkse militairen als het tot de EU kan toetreden. Griekenland heeft (nog) niet hardop gedreigd de uitbreiding van de EU en/of de Navo tegen te houden, als de toetreding van Cyprus op de lange baan wordt geschoven. Maar de Griekse regering heeft minister van Mierlo onlangs wel duidelijk gemaakt, dat zij niet zal accepteren dat Cyprus pas na landen als Polen en Hongarije tot de EU wordt toegelaten.

In dit politieke mijnenveld moet Nederland proberen alle landen, die zich op de conferentie in Barcelona met veel aplomp als partners presenteerden, bijeen te houden. De Nederlander Van Beuge waarschuwde gisteren dan ook voor hooggestemde verwachtingen over de vervolg-conferentie op Malta. Europese diplomaten, Nederlanders vooral, zijn al blij als de conferentie volgens plan kan plaatsvinden.