Minister verwijt media uitlokken crisissfeer

DEN HAAG - Waarom er vorige week donderdagavond toch opeens zo veel journalisten op de stoep van het ministerie van justitie stonden, niemand snapt het. Dat zij in hun berichtgeving spraken over 'muiterij' en 'een gezagscrisis', het is onbegrijpelijk. Want het ministerie heeft de verslaggevers niet gewaarschuwd, zegt minister Sorgdrager, ook al vermoeden het openbaar ministerie en sommige Kamerleden anders.

De media hebben in het conflict tussen Sorgdrager en procureur-generaal Steenhuis een enorme rol gespeeld, zei de minister gisteren keer op keer in het Kamerdebat over de kwestie. Tv, radio en kranten hebben niet alleen hun gebruikelijke, verslaggevende taak verricht, maar zelf een actieve rol gespeeld, constateert zij geërgerd. “Het was maar een rechtspositioneel geschil, maar het is enorm geëscaleerd door de berichtgeving.”

Sorgdrager neemt het de media kwalijk, dat werd wel duidelijk. Ze sprak over 'mediageweld', 'een aanzwellend geruchtencircuit in de media' en over 'koppen in de kranten van weet-ik-wat'. “Het beeld in de buitenwereld was onjuist en dat is ernstig en betreurenswaardig.”

Het beeld die donderdagavond werd vooral bepaald door het NOS Journaal van acht uur. Live, voor de deur van het departement, meldden de verslaggevers dat alle vier procureurs-generaal en hun voorzitter op het ministerie aanwezig waren om de minister met een kort geding te dreigen. Dat kon niet anders dan een paleisrevolutie zijn, een opstand van de top van het OM tegen de minister.

De journalisten van het Journaal stonden er niet alleen. In de vrieskou waren ook radioverslaggevers aanwezig om verslag te doen van de gebeurtenissen, vergezeld van zo'n dertig schrijvende journalisten. Ook zij kwamen tot de conclusie dat de dreiging met een kort geding, 's middags naar buiten gebracht door procureur-generaal Steenhuis, op niets anders kon duiden dan een gezagscrisis.

De berichten sloegen in als een bom. Premier Kok, die ook om acht uur naar de televisie had gekeken, belde spoorslags met Sorgdrager om te horen wat er aan de hand was, zo vertelde zij gisteren. En ook al traden Sorgdrager en super-pg Docters van Leeuwen donderdagavond laat voor de microfoons 'bewust sussend' op, ook de opstelling van haar collega-ministers vrijdag in de ministerraad werd bepaald door dit beeld, zegt zij.

Op de tafel in de Trêveszaal lagen immers vrijdagmorgen de ochtendbladen, die groot kopten dat er een machtsstrijd gaande was tussen Sorgdrager en de top van het OM. Of zoals Sorgdrager zei: “Dan verschijnen er koppen van weet-niet-wat en daar gaan anderen dan weer op reageren en dat heb je dan niet in de hand.” Zelfs niet in de ministerraad: collega-ministers waren woedend over deze opstand. Sorgdrager kon haar zakelijke, sussende toon wel vergeten, zo liet ze doorschemeren.

De crisissfeer werd dus veroorzaakt door de berichtgeving van de media, zegt Sorgdrager. Niet alleen donderdagavond, maar ook in de dagen erna. Waar verslaggevers objectief aan de kijker, luisteraar en lezer de feiten hadden moeten melden, hebben zij zelf de feiten geïnterpreteerd, daarbij misschien wel beïnvloed door het openbaar ministerie. Sorgdrager zei het niet met zo veel woorden, maar suggereerde wel dat de media zich hebben laten sturen door het OM. Hoe is anders te verklaren dat Nova donderdagmiddag al om twee uur bij Justitie aan de telefoon hing om te vragen wat men van de dreiging met een kort geding vond?

“Het was voor het eerst dat wij ervan hoorden”, verklaarde de minister. En haar ministerie heeft de journalisten donderdagavond niet gewaarschuwd dat er iets gaande was. “Ze zijn zelf gekomen. Het beeld ontstaat hier in het debat dat wij ze hebben getipt, maar zo gaat dat niet, zij komen vanzelf.” Haar voorlichters hebben donderdagavond 'uitsluitend dienstverlenend' opgetreden, 'bevestigend of ontkennend'. Als haar mensen niet hebben gelekt, dan moet het de andere partij zijn geweest, kon de Kamer nog slechts concluderen.

Maar zo simpel als Sorgdrager het stelt, is het niet. Iedereen die op het Binnenhof verkeert, weet dat er naast het formele circuit ook een informeel circuit is, waarin voorlichters journalisten informatie 'onder de roos' toespelen. Voorlichters zijn daarbij gebaat omdat zij hopen op die manier de berichtgeving te sturen. Journalisten nemen dat risico als het voordeel dat zij zo meer belangrijke informatie te weten komen, groot genoeg is. Het OM heeft die informele contacten, maar Sorgdragers mensen ook.

Bovendien verklaart de 'verkeerde' beeldvorming van donderdag nog niet waarom premier Kok vrijdagavond olie op het vuur gooide. Was Sorgdrager niet in staat om in die hele dag het beeld recht te zetten? Kok zette - op zijn wekelijkse persconferentie - vrijdag de procureurs neer als 'kinderachtig' en 'onvolwassen'. En daarmee bepaalde hij het beeld voor de dagen erna.