Niet zaterdag, niet zondag, maar dinsdag

Van onze kerkredactie SOEST - Opnieuw heeft de Sabbatstichting gelovig Nederland uitgedaagd om het sluitende bewijs te leveren dat niet de zaterdag maar de zondag de in de Bijbel bedoelde rustdag is. De vorige ronde van de prijsvraag, waaraan dertien mensen hebben meegedaan, eindigde september vorig jaar zonder winnaar.

De stichting besloot tot een tweede ronde en, omdat zij hoopt deze keer ook zondag-vierende theologen zozeer te prikkelen dat zij aan het dispuut deelnemen, heeft zij de beloning verhoogd van 10 000 gulden tot een ton. De jury is ongewijzigd gebleven en ziet de komende inzendingen met nieuwsgierigheid tegemoet.

Juryvoorzitter J. Poeder, gepensioneerd organisatieadviseur, onder meer actief als voorzitter van de stichting Faunabescherming en als medewerker van de Evangelische Hogeschool in Amersfoort, heeft grote waardering voor de inzenders van vorige keer. “Als amateur-theoloog had ik zelf best over dit onderwerp willen schrijven, maar ik zou nooit de moed hebben gehad te willen bewijzen dat de verschuiving van sabbatsheiliging naar zondagsrust bijbels gerechtvaardigd is.”

Het Oude Testament laat er inderdaad geen twijfel over de rustdag bestaan: niet de eerste maar de zevende dag der week is de dag van de rust. Dat geldt zowel voor God zelf, die na zijn scheppingsarbeid van zes dagen uitrustte op de zevende dag en deze dag heiligde (Genesis 2, vers 2 tot 4), als voor de naar Zijn beeld en gelijkenis geschapen mensen. In het vierde der Tien Geboden (Exodus 20, vers 8 tot 12) draagt God de mens op om de sabbatdag te gedenken en te heiligen: 'Zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here, uw God; dan zult gij geen werk doen, gij noch uw zoon noch uw dochter, noch uw dienstknecht, noch uw dienstmaagd, noch uw vee, noch de vreemdeling die in uw steden woont. Want in zes dagen heeft de Here de hemel en de aarde gemaakt, de zee en al wat daarin is, en Hij rustte op de zevende dag; daarom zegende de Here de sabbatdag en heiligde die.'

De joden hebben dit gebod altijd trouw opgevolgd, tot op de dag van vandaag. Datzelfde geldt voor de eerste christenen, die immers ook joden waren, en voor Jezus zelf. Enkele miljoenen christenen vieren ook nu nog de sabbat als rustdag, onder andere de zevendedags-adventisten en baptisten.

Voor de christelijke wereld in haar algemeenheid geldt echter de zondag als rustdag, als dag des Heren. Het Edict van Milaan, in 313 gesloten door Constantijn de Grote en Licinius, voorzag in vrijheid van religie voor christenen en alle anderen, maar bepaalde tevens dat de zondag de algemene rustdag werd. Het concilie van Nicea in 325 bekrachtigde dit besluit. Poeder betwijfelt of er waardevolle bijbelse elementen in die beslissing hebben gezeten. “Aangezien de zondag de dag was van de opstanding van de Heer heeft er langzaam maar zeker een verschuiving plaatsgevonden van de sabbat naar de dag daarna. Naar mijn mening is het eerder een gewoonte, die onder christenen in zwang is geraakt - aardig, nuttig misschien - dan een bewijs dat God het zo wil.”

Hoewel hij daarnaar zelf geen onderzoek heeft gedaan, denkt Poeder dat de Sabbatstichting waarschijnlijk wel gelijk heeft met de veronderstelling dat er bij de instelling van de zondagviering ook sprake is geweest van anti-joodse sentimenten.

Hoe heeft de jury nu de vorige inzendingen beoordeeld? Poeder: “We hebben vier criteria opgesteld waaraan de scripties moesten voldoen. De probleemstelling diende duidelijk te zijn, er moest voldoende bewijsmateriaal worden geleverd, de daarop gebouwde redenering moest deugdelijk zijn en volgens wetenschappelijke criteria opgebouwd en de daaruit voortvloeiende conclusie moest onweerlegbaar zijn.”

Geen van de dertien inzendingen voldeed aan deze richtlijnen. Poeder heeft waardering voor een aantal 'slimmerds', die het vraagstuk op een hoger niveau trachtten te brengen met hun reactie.

“Zij schreven: 'Als de zondagsheiliging niet bijbels te bewijzen valt, zoals de Sabbatstichting stelt, wat wil ze dan met een bewijs?' Ik vind het goed dat mensen zich niet direct op een probleemstelling storten maar zich eerst afvragen wat eigenlijk de wetenschappelijke en sociale zin van een vraagstuk is.”

Ook was er een inzender, die betoogde dat de bijbelse rustdag niet de zaterdag noch de zondag moest zijn, maar de dinsdag. “Voor zijn bewijsvoering was hij dateringen nagegaan van alle mogelijke volkeren en had hij er ook astronomische tijdtellingen bijgehaald om na te gaan hoe de sabbat in onze kalender is terechtgekomen.” Conclusie van de jury: niet steekhoudend. De meer 'traditioneel-christelijke' inzenders kwamen met de geijkte, aan het Nieuwe Testament ontleende argumenten: de zondag is de Opstandingsdag en daarom de dag des Heren en: op de eerste dag der week kwamen de discipelen van Jezus bijeen.

“Dat zijn feiten, maar moeten het daarom ook normen zijn voor ons? Dat Johannes op Padmos visioenen kreeg op de eerste dag der week, is dat een bewijs dat wij ook op die dag bijeen moeten komen? Een theologisch wetenschappelijk bewijs is dat niet,” verwoordt Poeder de mening van de jury. Sabbatvierende christenen willen de sabbat in ere herstellen als 'scheppingsmonument' van God, als 'vluchtheuvel in de tijd ter ere van Hem' en zien daarin tevens een bijdrage aan de 'onthaasting' in een jachtige samenleving.

Wie zich toch nog voelt uitgedaagd in 750 woorden een wetenschappelijk te verantwoorden lans te breken voor de zondag als bijbels bepaalde rustdag, kan zijn of haar inzending tot 1 november 1998 opsturen naar de Sabbatstichting, postbus 31, 7300 AA Apeldoorn.