Saddam wil helemaal niet meer olie exporteren

AMSTERDAM - Iraakse diplomaten zeggen al minstens een jaar dat er een miljoen mensen zijn overleden als gevolg van het economische embargo tegen Irak. Het valt op dat ze als ze die mededeling doen geen wanhoop uitstralen, maar juist triomf.

Het valt moeilijk na te gaan wat de werkelijke omvang van de ellende in Irak is. Een Nederlandse militair, die in Irak had deelgenomen aan het werk van de VN-organisatie Unscom was het nogal meegevallen, zo zei hij een paar maanden geleden in een gesprek met Trouw. Daartegenover staan rapporten van de wereldvoedselorganisatie FAO die wel alarmerend zijn.

Waar de waarheid ook moge liggen, vaststaat dat de Iraakse diplomatie van de gevolgen van het embargo een troef heeft gemaakt in de propaganda-oorlog. Doel: bewerkstelligen dat er een einde komt aan het embargo zonder dat er wat tegenover hoeft te staan.

Glashelder is dat deze week naar voren gekomen. Het is een beetje ondergesneeuwd onder de vele berichten over oorlogsdreiging en diplomatieke initiatieven, maar het voorstel van VN-secretaris-generaal Kofi Annan om de noden van het Iraakse volk te verlichten was ronduit sensationeel.

Sinds ruim een jaar mag Irak per half jaar voor een bedrag van 2 miljard dollar olie uitvoeren. Eenderde daarvan gaat op aan herstelbetalingen aan Koeweit en het bekostigen van VN-operaties in Irak. De belangrijkste daarvan vormen de wapeninspecties van de VN-organisatie Unscom, die toeziet op de ontmanteling van Iraks massale vernietigingswapens. Van de resterende 1,32 miljard dollar mag Irak voedsel en medicijnen kopen. Om precies te zijn: voor 916 miljoen dollar voedsel en voor 404 miljoen dollar aan medicijnen. Dat alles onder streng toezicht van de VN, om te voorkomen dat het Iraakse regime het geld aan andere dingen besteedt zoals de aanschaf van grondstoffen voor chemische en biologische wapens.

De regeling kende wat startproblemen, waarvan de VS en Irak elkaar de schuld gaven. Die problemen zouden allang overwonnen zijn als Irak eerder op soortgelijke voorstellen van de VN was ingegaan, die al dateren van 1991. Tot eind vorig jaar weigerde Irak dat, zogenaamd omdat de regeling een inbreuk zou zijn op zijn souvereiniteit.

Kofi Annan deed afgelopen zondag het voorstel om Irak toe te staan meer dan het dubbele aan olie uit te voeren. In plaats van 2 miljard dollar mag het nu voor 5,2 miljard per half jaar exporteren. Annan komt op dat bedrag door ervan uit te gaan dat de gemiddelde Irakees per dag 2.450 calorieën nodig heeft. Dat is een gezond dieet waarbij je geen ribben meer kunt tellen, maar evenmin veel onderkinnen en hangbuiken zult aantreffen.

Het leek erop dat de Iraakse dictator Saddam Hoessein een succes had geboekt. Door Unscom te treiteren had hij een enorme verruiming bereikt van de regeling 'olie-voor-voedsel'. Zeker nadat Amerika zijn instemming had betuigd met het plan van Annan, zij het onder voorwaarden. De VS willen dat het toezicht op de besteding van de oliegelden ook minstens tweemaal zo goed wordt als nu.

Het voorstel van Annan leek een elegante uitweg te bieden uit de crisis. Niemand vindt het leuk om het Iraakse volk uit te hongeren, vandaar dat de concessie aan Saddam zonder al teveel morren werd geaccepteerd. Met in het achterhoofd natuurlijk de hoop dat Saddam zijn gestook tegen Unscom zou staken.

- Vervolg op pagina 6: En toen kwam de domper

Irak heeft zich zwaar verkeken op Unscom VERVOLG VAN PAGINA 1

Het lag voor de hand dat hij dat zou doen, want hij kon de nieuwe olie-overeenkomst met de VN aan zijn volk presenteren als een prachtige overwinning. En toen kwam de Iraakse domper: nee. Irak sprak zelfs van een “politiek complot met slechte bedoelingen”.

De verleiding is groot om de weigering van het royale aanbod van de VN te verklaren vanuit de aangeboren onredelijkheid van Saddam. Maar er is een rationelere verklaring mogelijk. Vanuit het standpunt van het Iraakse regime zit er inderdaad een adder onder het gras en ook nog een flinke. Want net als met de huidige regeling het geval is gaat ongeveer een derde van het te verdienen geld op aan herstelbetalingen aan Koeweit en aan de bekostiging van VN-operaties in Irak waaronder Unscom. Er zal dus voortaan ook ruim tweemaal zoveel geld gaan naar Koeweit en Unscom.

Koeweit zal Saddam tot op zekere hoogte een zorg zijn, maar een verdubbeling van het budget voor Unscom is voor hem een ramp. Nog meer dan nu zal Unscom zich kunnen ontwikkelen tot een moker die de Iraakse oorlogsindustrie vernielt.

De strijd tussen Irak en Unscom is meer dan een prestigezaak. Het Britse weekblad The Sunday Times wijdde anderhalve week geleden een lang artikel aan de activiteiten van deze VN-organisatie. Er staat een indrukwekkende opsomming in van alle mogelijke wapens die Unscom sinds 1991 heeft vernietigd. Om een lang verhaal kort te maken, de Unscom-inspecteurs hebben meer Iraakse wapens onschadelijk gemaakt dan de Amerikanen met al hun bombardementen in de oorlog om Koeweit in januari en februari 1991.

Irak dacht met Unscom te maken te krijgen met een gemakkelijk om de tuin te leiden club, die zo nu en dan plechtig een lintje zou mogen doorknippen bij de vernietiging van een toch al aftandse Scudraket. In werkelijkheid bleek het een gezelschap van zeer gemotiveerde haaien te zijn, dat op den duur een militair belangrijke factor werd.

Het is onmogelijk te zeggen welk percentage van de Iraakse vernietigingswapens Unscom heeft ontmanteld, maar zelfs al zou het nog maar het topje van de ijsberg zijn, dan nog is de Iraakse wapenindustrie op hoge kosten gejaagd. De bekentenis van Irak dat het bezig is geweest met de productie van biologische wapens is een van de dingen die Unscom heeft afgedwongen.

Hoe hoog het Iraakse regime Unscom zit blijkt wel uit de botte afwijzing van het laatste voorstel van Kofi Annan. De verdubbeling van de aankoop van voedsel en medicijnen weegt voor het Iraakse regime minder zwaar dan het nadeel van de verdubeling van het budget van Unscom. Duidelijker kon het Iraakse regime niet maken waar zijn prioriteiten liggen.