Zalm en Vermeend maken armen armer en rijken rijker

Zowel in het huidige belastingstelsel als in het door minister Zalm en staatssecretaris Vermeend van financiën voorgestelde stelsel voor de 21ste eeuw, worden de rijken rijker en de armen armer gemaakt.

In de moeizame maatschappelijke discussie over het verschijnsel rijkdom, is het zaak aandacht te schenken aan hetgeen de belastingen daaraan kunnen doen. De rijken voelen zich daarbij een beetje ongemakkelijk. Je zult maar plotseling een behoorlijk banksaldo hebben, groter dan je in jaren met noest werken bij elkaar hebt kunnen verdienen.

Er zijn veel redenen waaruit de structuur van het huidige belastingstelsel verklaard kan worden. Was de opzet in de aanvang misschien eerlijk, nu is het geheel zo gemanipuleerd dat een radicale omvorming gewenst is.

Zo rust er een historisch taboe op de hypotheekrenteaftrek. Men praat er al jaren over om die aftrek af te toppen, maar steeds wordt de boot weer afgehouden. Het zijn sterke pressiegroepen in de maatschappij die zich verzetten.

Het oneigenlijke gebruik van die aftrekmogelijkheid komt veel voor. De handige speculant neemt de hoogst mogelijke hypotheek op zijn eigen huis tegen het huidige uiterst lage rentepercentage, en belegt de opbrengst op de aandelenmarkt. Hij maakt daar een zeer ruim rendement.

De belasting maakt die winst groter, omdat de hypotheekrente die de man betaalt als negatief inkomen geldt, en de winst op de aandelen onbelast blijft. Die mogelijkheid bestaat alleen voor de eigenaren van huizen. Mensen die in een huurhuis wonen hebben immers geen goed onderpand voor zo een hypotheek. De huiseigenaren worden dus bevoorrecht.

Op het laatste partijcongres van de PvdA was premier en partijleider Kok tegen voorstellen om ook maar het geringste aan deze hypotheekrenteaftrek te doen. Volgens PvdA-Kamerlid Van der Ploeg zijn daarvoor de redenen dat een aftopping van die aftrek slechts weinig zou opbrengen voor de schatkist, omdat het aantal belastingplichtigen voor wie die aftopping geldt gering is, maar vooral ook omdat het de huizenmarkt zou ontwrichten.

Zodra die hypotheekrente-aftrek beperkt wordt, verdwijnt het enthousiasme van veel huizenzoekers. Dan blijven de aannemers met hun plannen zitten en trachten zij de huizen die zij aan het bouwen zijn te verkopen door de vraagprijzen lager te stellen. En de huizenmarkt stort in.

Het plan van GroenLinks tot aftopping van de aftrek tot een bedrag van 250 000 à 300 000 klinkt reëler.

Deze aftrek van de hypotheekrente is nog maar een voorbeeld. Er zijn vele andere mogelijkheden. Ontwijking is een andere methode die veel wordt toegepast. Men ontloopt de belasting door fysiek of met zijn bankrekening in het buitenland te gaan zitten.

Er is thans een beweging in Nederland voor 'Rechtvaardige belastingen in de 21ste eeuw', die voorstellen doet om dergelijk oneigenlijk gebruik van fiscale regelingen tegen te gaan, en zo te komen tot een rechtvaardiger stelsel, waarin het draagkrachtbeginsel wel geldt, een stelsel gebaseerd op het principe dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen.

Vermogenswinsten

Een van de voorstellen, die deze beweging doet om de plannen van Zalm & Vermeend rechtvaardiger te maken, ligt op het gebied van de vermogenswinsten.

Op de aandelenmarkt zijn de koersen de laatste jaren zeer gestegen. De waarde van de aandelen zijn daardoor heel hoog opgelopen. hetgeen grote winsten betekent voor de aandelenbezitters.

Deze winsten zijn bij het huidige stelsel onbelast, en zullen dat bij Zalm & Vermeend blijven. In hun voorstellen wordt namelijk het vermogen aangeslagen en niet de winsten daarop.

Die aanslag zal 1% bedragen, hetgeen weliswaar iets meer is dan de huidige 0,7% van de huidige vermogensbelasting, maar de vermogenswinsten worden ongemoeid gelaten.

De Beweging voor rechtvaardige belastingen pleit voor een belasting op de winsten, die ongeveer even hoog is als die op de inkomsten uit arbeid.

Ook vindt die beweging het onrechtvaardig dat de BTW toeneemt, in ruil voor verlaging van de loon- en inkomstenbelasting.

Paars stelt dat voor om de uitgaven van de mensen te beperken, en vooral die welke betrekking hebben op milieu aantastende zaken, en tegelijk de lasten van de werknemers te verlichten, om de werkgelegenheid te stimuleren. Evenwel: BTW betaalt iedereen, arm zowel als rijk, inkomstenbelasting betalen vooral de rijken. Die verschuiving van loonbelasting naar BTW leidt dus tot rijkere rijken en armere armen.

Deze vergroening van de belasting mag niet leiden tot verzwakking van het draagkrachtprincipe, zegt het CNV terecht.

Er zijn nog andere mogelijkheden om het stelsel rechtvaardiger te maken. Zo stelt onder anderen Van der Ploeg voor de belastingvrijstellingen in de inkomstenbelasting niet af te rekenen naar het toptarief van 60% zoals nu gebeurt, maar naar dat van de eerste schijf, dat is 35%. Ongeveer hetzelfde effect heeft de vrijstelling aan de voet te vervangen door een vrijstelling van een deel van de aanslag, dus het te betalen bedrag. De vrijstelling aan de voet levert de armen 35% op, de rijken 60%. De vrijstelling van de aanslag is voor iedereen gelijk.

Van der Ploeg pleit er ook voor vooral wat te doen aan de excessen, zoals de exorbitante vermogenswinsten en het oneigenlijke gebruik van ontsnappingsmogelijkheden.

Uitgavenbelasting

Wanneer we al die voorstellen zien, doemt de vraag op waarom in het verlengde van een 'economie van het genoeg' het hele stelsel niet radicaler omgebouwd wordt. Ik denk aan het volgende: een belasting op de uitgaven van de mensen in plaats van op hun inkomsten. Dat beperkt de consumptie. Daartoe behoeft alleen de BTW opgehoogd te worden tot ruwweg het niveau van de huidige tarieven van de inkomstenbelasting om dezelfde opbrengst voor de fiscus te krijgen. Zodoende kan precies geregeld worden dat milieu aantastende spullen zwaarder worden belast, en luxe artikelen heel zwaar. Om de onderkant te ontzien moeten de noodzakelijke levensbehoeften licht belast of - nog beter - geheel vrijgesteld worden. Deze vergroening van de grondslag heeft dan ook het gewenste nivellerende effect.

Wat zouden de experts hierop tegen hebben?