De duurbetaalde luchtkastelen van Ecofair

AMSTERDAM - “We hebben nog nooit een kilo noten van ze gekocht of van hun partners”, is de reactie van notenhandelaar Horizon BV uit Utrecht. “Ecofair? Nog nooit van gehoord en we zijn zeker geen partner van ze”, klinkt het bij bandenfabriek Vredestein in Velp. Toch staan beide bedrijven in de rapportages van ontwikkelingshulporganisatie Ecofair; verslagen die dienen ter verantwoording van het overheidsgeld dat van Buitenlandse Zaken is ontvangen.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van ontwikkelingssamenwerking is er niets aan de hand met Ecofair en is er geen reden om te denken dat er is geknoeid met de 6,5 ton overheidsgeld die de Amsterdamse Stichting Ecofair als startsubsidie heeft gekregen. Twijfel is er echter volop bij veel oud-medewerkers van de stichting die zich ten doel stelt kleine producenten in ontwikkelingslanden te helpen aan verkoopkanalen op de Nederlandse markt. Hun mening wordt onderschreven door organisaties die in het verleden met Ecofair zaken hebben gedaan.

Directeur Demba Diop van Ecofair kan de zaken mooi brengen, maar in feite gaat het om de verkoop van luchtkastelen, is de teneur van hun kritiek. “Diop trekt de wereld over, spreekt links en rechts met groepen boeren en komt vervolgens thuis met een schat aan ideeën, maar tot een daadwerkelijke afronding komt het vrijwel nooit”, zeggen oud-medewerkers die liever niet met naam in de krant willen.

Teneinde een beter inzicht te geven in wat Ecofair doet, verstrekt Buitenlandse Zaken een lijst met projecten die Ecofair onder handen heeft. De recente lijst is afkomstig van de stichting zelf. Twintig projecten in zes landen zijn geïnitieerd, zegt Ecofair. Bij Ghana staat de verwerking van cashewnoten ingevuld. De lokale partner is ACDEP en de Nederlandse partner is Horizon. “Misschien dat we een potentiële koper zijn, maar zeker geen partner”, is het commentaar van notenhandelaar Horizon. “Ze hebben ons wel eens gebeld over de prijzen van noten, meer contact hebben we niet gehad. Zwaaien met onze naam is op zijn minst voorbarig.”

Een tweede project uit de lijst, gesitueerd op de Filippijnen, betreft de productie van natuurrubber. Onder het kopje 'Nederlandse partner' prijkt de naam van bandenfabriek Vredestein. Maar niemand bij Vredestein heeft ooit contact gehad met Ecofair, laat staan dat er sprake is van gesprekken over een jointventure. En dat is wel wat de rapportage aan Buitenlandse Zaken suggereert.

Het ministerie van buitenlandse zaken laat na een eerste confrontatie met twijfels over Ecofair, via de woordvoerder weten dat de zaak goed is uitgezocht en dat ook de ambassades geen wantrouwen jegens Ecofair koesteren. Dat is op zijn minst opmerkelijk, feitelijk maar ten dele waar. Op 13 augustus 1997 stuurde de Nederlandse ambassade in Benin een beoordeling van Ecofair naar Eco-operation. Een brief die bij de sectie Afrika van Buitenlandse Zaken moet liggen. Bij Eco-operation in Amsterdam heeft de overheid het beheer over het duurzaamheidsverdrag tussen Nederland en Benin ondergebracht.

- Vervolg op pagina 7

Novib blijft achter Ecofair staan Niet één druppel palmolie bereikte Good Food ooit VERVOLG VAN PAGINA 1

De brief van de ambassade moest helderheid verschaffen in een langlopend conflict tussen Eco-operation en Ecofair. Voor 25 000 gulden voerde Ecofair samen met de Alternatieve Konsumentenbond een marktverkenning uit naar de kansen van landbouwproducten uit Benin. Die verkenning leverde een aantal vragen op.

In opdracht van Eco-operation volgde een nieuw onderzoek. Maar nu van Novotrade, het bedrijf van oud-Max Havelaar-directeur Bert Beekman. Beekman trok totaal andere conclusies dan Ecofair. Volgens ingewijden liet Beekman niets heel van het werk van Ecofair. Beekman zelf geeft liever geen commentaar op de affaire.

Tussen Diop van Ecofair en Beekman leidde dat vervolgens weer tot een ruzie en Eco-operation schakelde de Nederlandse ambassade in Benin en het hoofdkantoor van de Stichting Nederlandse Vrijwilligers in Benin in, om helderheid te verschaffen. Beide onderschreven de conclusies van Novotrade.

Voor Eco-operation bleef niets anders over dan de samenwerking met Ecofair te verbreken. En volgens een woordvoerster van Eco-operation is die organisatie ook niet van plan de banden met Ecofair ooit weer aan te halen.

Datzelfde geldt voor de Good Food Foundation uit Ermelo. Die organisatie, die zich richt op verantwoord voedsel, stapte in 1995 in een samenwerkingsverband met Ecofair, de Stichting Steun door Rabobanken en een coöperatie van plantage-eigenaren in Benin.

Het doel was palmolie uit de regio Houegbo in het departement Toffo naar Nederland te exporteren. Drie palmoliepersen werden geïnstalleerd. Niet één druppel palmolie heeft ooit Good Food bereikt.

Het palmolieproject zat slecht in elkaar. De coöperatie van boeren bestond slechts op papier. Er was wel een bestuur met een voorzitter, maar van een werkende coöperatie was geen sprake.

De oogst van 95/96 haalde de pas geïnstalleerde persen niet eens omdat er onvoldoende opgeleide machinisten waren en omdat de aanvoer van de boeren naar de persinstallatie niet was geregeld.

Volgens oud-medewerkers van Ecofair verontachtzaamde Diop ook geheel de sociale structuur van de boerengroepen. Het maken van palmolie is een karwei voor de vrouwen en die waren op geen enkele manier bij het project betrokken. Good Food sloot volgens Jan Schrijvers van die organisatie twee jaar geleden het dossier Benin definitief, toen bleek dat de olie onvoldoende kwaliteit bleek te hebben. Daarbij werd ook nog eens duidelijk dat een totaal verkeerde inschatting van de palmolieprijzen was gemaakt. Benin heeft feitelijk een tekort aan palmolie en je moet wel van heel goeden huize komen als je dat product dan nog weet te exporteren. De prijs op de lokale markt bleek bovendien ook nog eens hoger te zijn dat de exportprijs. Good Food stapte uit het project, de Stichting Steun door Rabobanken (SSR) bleef uit compassie met de boeren. Maar lekker liep het allemaal niet.

Vorig jaar kwam de geruchtenstroom rond Ecofair pas goed op gang. SSR riep in oktober 1997 Ecofair-directeur Diop en Beekman van Novotrade bij zich. Dat gesprek leidde er toe dat de ontwikkelingshulpafdeling van de Rabobank de stroom geld richting Benin stopzette. Na de eerste betalingen ter grootte van 90 000 gulden is sindsdien geen gulden meer richting Benin of Ecofair gegaan.

Een van de twijfels bij SSR was of Diop niet al te nauw verbonden was bij de Scientology Church. Diop ontkende dat heftig, zegt een woordvoerder van de Rabobank nu. Maar deze week bevestigde Scientology Amsterdam: “Ecofair kennen we, maar eigenlijk kennen we Demba (directeur Diop, red.) beter.” Ook Mike Heyl, voorzitter van Ecofair, is lid van Scientology, zo werd bevestigd.

Gevraagd om commentaar, zegt directeur Diop dat zijn bedrijf zeker in het begin aanloopproblemen heeft gehad en dat dat geleid heeft tot spanningen onder de medewerkers. Hij erkent dat het palmolieproject in Benin niet goed is gelopen, maar vindt dat zijn organisatie nu op de goede weg is. De kritiek van oud-medewerkers slaat wat hem betreft op de oude situatie. Van banden met Scientology is volgens Diop geen sprake. Vijf jaar geleden heeft hij een cursus leidinggeven gevolgd bij Scientology maar sindsdien is er geen contact meer geweest. Dat Mike Heyl nog steeds voorzitter is van de stichting, is van tijdelijke aard. “Heyl heeft weinig voor ons gedaan en hij kan dan ook maar beter opstappen”, vindt Diop.

Van alle stichtingsbestuurders die nu nog in het stichtingsregister bij de Kamer van Koophandel staan, is niemand meer direct betrokken bij Ecofair. Een woont al twee jaar in Zimbabwe, de anderen zijn om uiteenlopende redenen opgestapt.

Dat het register niet is bijgewerkt, ligt volgens Diop aan het register zelf. Anderhalf jaar geleden zou hij de wijzigingen al hebben doorgegeven. De nieuwe bestuurder H. Seesink Clee weet van de problemen, maar hij vindt het zonde om Ecofair te laten ontbinden “omdat het met de doelstellingen wel goed zit”. Ook wat hem betreft kan voorzitter Heyl beter opstappen.

De slechte relatie met Beekman van Novotrade heeft volgens Demba Diop niet zozeer een verschil van inzicht over de situatie in Benin als grondslag. “Beekman heeft onze activiteiten in Benin gewoon gestolen”, is Diops verklaring.

Momenteel is Ecofair als consulent betrokken bij projecten van de Novib in Senegal. Het gaat om het opzetten van een handelsketen van ecologische landbouwproducten. Met de overeenkomst is een bedrag van 272 000 gulden gemoeid waarvan een deel is uitbetaald. Dat geld is bestemd voor de Senegalese partners en Ecofair moet voor de uitbetaling zorgen.

Volgens de Novib zijn de referenties van Ecofair goed. Mochten er negatieve berichten komen dan stelt de Novib zelf een onderzoek in naar de partner, meldt een woordvoerder. Totdat het tegendeel bewezen is, blijft de Novib achter de partner staan, is het commentaar van de Novib.