TE KOOP

'Exclusief woongenot, dat biedt deze 'beltkorenmolen' in een beschermd natuurgebied tussen Maas en Waal in Bergharen op 3 800 m2 grond. Koopsom f 950 000 k.k.'

In het dorp kunnen ze 't precies bijhouden wanneer er iemand jarig is bij de familie Schoonderbeek. Dan hangen er vlaggetjes in de wieken van de molen. De laatste jaren hoeft Betsy Schoonderbeek de doos met vlaggen wat minder vaak tevoorschijn te halen. “De kinderen zijn inmiddels pubers geworden. In die fase willen ze niet meer zo te koop lopen met hun verjaardag.”

Bert en Betsy Schoonderbeek en hun drie kinderen wonen sinds tien jaar in een molen. De bakstenen beltmolen 'De Verrekijker' ligt aan de rand van de bebouwde kom van het dorp Bergharen, verscholen in het bos. Maar als je er naar toe rijdt, zie je de punten van de wieken al van grote afstand boven de bomen uitsteken. De Verrekijker mag dan hun eigendom zijn, de molen is ook van het dorp, benadrukt Betsy. Nu ze de molen te koop hebben gezet, wordt ze ook regelmatig aangeschoten door dorpsbewoners of zich al een koper heeft aangediend.

Al meermalen heeft Betsy zich erop betrapt dat ze dan denkt: een koper, een koper, dat wil ik helemaal niet. Bij de kinderen moet ze al helemaal niet beginnen over verhuizen, want die vinden dat ze op het mooiste plekje van de wereld wonen. Ook voor de spreekbeurten op school is het zo handig om in een molen te wonen. En 14-jarige zoon Kees, die helemaal bovenin de molen direct onder de kap 'woont', wil nóóit meer weg. Want waar in Nederland kun je liggend op je bed naar de Maas èn de Waal turen?

Natuurlijk willen ze de molen wel een keer verkopen, vertelt Bert Schoonderbeek. “Twee jaar geleden zijn we naar de makelaar gestapt, omdat we nog wel eens ergens anders willen wonen, ook met het oog op mijn werk. Maar we gingen er toen al vanuit dat het heel lang zou kunnen duren voordat zich een gegadigde zou aandienen. Dit is een uniek object, maar niet iedereen wil in een molen wonen. Daarbij komt dat de molen ook nog in een bos staat, ook dat willen lang niet alle mensen. En de prijs selecteert natuurlijk ook. Van de kleine groep mensen die wel belangstelling heeft, zal lang niet iedereen negeneneenhalve ton kunnen betalen.”

We drinken koffie in de woonkeuken, waar het houten aanrechtblad fraai de ronde welvingen van de molen volgt. “Heeft Bert zelf gemaakt”, vertelt zijn echtgenote, en dat geldt ook voor de rest van het keukenblok. Van de buitenkant lijkt de woonruimte in de molen nogal klein. Maar in de belt waarop de molen is gebouwd, hebben de Schoonderbeeks een extra ondergrondse woonlaag van 350 m3 gecreëerd. Een donker hol is het niet geworden, doordat aan twee kanten grote halfronde openingen zijn gemaakt en het licht naar binnen kan vallen.

Die uitbreiding heeft nog heel wat voeten in de aarde gehad. Omdat De Verrekijker een rijksmonument is, moest het oorspronkelijke karakter bewaard blijven. De bakstenen beltmolen is een van de weinige bewoonde korenmolens. Van de ongeveer 950 molens in Nederland worden er zo'n 250 bewoond, de meeste zijn watermolens. De wieken van De Verrekijker kunnen ook nog steeds draaien, maar uitsluitend 'voor de prins'. “Voor de show dus”, vertelt Betsy Schoonderbeek. “Op Koninginnedag of monumentendag laten we de molen wel eens draaien, maar echt werken doet-ie al jaren niet meer, omdat het malende mechaniek eruit gehaald is.” Dat laten draaien van de wieken is overigens nog een heel gedoe, legt Bert uit. “Dat luistert erg nauw. Je moet op de windrichting letten en de kracht van de wind. Maar als-ie eenmaal draait is het wel een fantastisch gezicht, zeker als Betsy vlaggetjes in de wieken heeft gedaan.”

Hoewel de molen in zijn huidige vorm uit 1904 dateert, is de oorsprong ervan veel ouder. Al rond 1300 wordt in een acte melding gemaakt van een molen op deze plek. Maar molens wilden vroeger, toen er nog geen bliksemafleiders waren, nog wel eens afbranden. Voorzover bekend is dat in ieder geval in 1486 en 1903 gebeurd. De ligging op een hoge bult (belt) is niet toevallig. Hoe hoger de wieken de lucht insteken, hoe meer wind ze zullen vangen.

Nog voordat de Schoonderbeeks er een jaar of tien geleden introkken, was het binnenwerk al verwijderd. In de jaren zestig werd de molen verbouwd tot woonhuis. Altijd wordt hun gevraagd waarom ze indertijd deze molen hebben gekocht. Min of meer toevallig kwam De Verrekijker op hun pad, vertelt Betsy. “We woonden in een boerderijtje dat te klein werd. We moesten rigoureus verbouwen of verhuizen. In verbouwen hadden we geen zin meer, maar we konden ook geen geschikt huis vinden. We hadden al de knoop doorgehakt om toch maar te gaan verbouwen, toen ik de makelaar nog eens een keer opbelde. Die zei dat hij wel iets landelijks had, maar 't was wel erg apart, een woonmolen. Ik ben toch maar gaan kijken en was meteen verkocht.” Lachend: “Maar 't was wel te klein en uiteindelijk hebben we ook hier twee jaar in de verbouwingstroep gezeten.”

Als in het voorjaar de tuinstoelen weer naar het terras gaan, komt het herhaaldelijk voor dat wandelaars stoppen met de vraag of ze koffie kunnen krijgen. Betty: “Of ze vragen of we ook pannenkoeken verkopen. Kennelijk gaan ze ervan uit dat deze molen een restaurantje is. Af en toe schenk ik wel eens koffie, afhankelijk van mijn stemming.”

Soms is ze het ook wel eens zat, die nieuwsgierige blikken. Een tijdje geleden wandelden ze elders in het land zelf eens langs een bewoonde molen. “Natuurlijk keek ik in het voorbijgaan even naar binnen. In de ogen van de vrouw die bij die molen zat, herkende ik toen ineens de afwerende blik die ik zelf ook regelmatig in mijn ogen zal hebben. Ik ben maar gauw doorgelopen.”

Direct naast de molen staat een monumentale gotische poortomlijsting van natuursteen, een overblijfsel van een kapel uit de veertiende eeuw, waarin een beeld van onze lieve vrouwe ten nood Gods werd vereerd. Erachter staat een kapelletje, waar in de zomermaanden nog steeds de mis wordt opgedragen, mèt geluidsinstallatie, zodat ze in de molen kunnen meeluisteren. Betsy Schoonderbeek: “We zijn zelf niet katholiek, maar 't past helemaal in de serene sfeer die hier hangt.”