VN gefrustreerd door conflict Afghanistan

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - De VN-gezant Norbert Holl heeft de strijdende partijen in Afghanistan gewaarschuwd dat de internationale gemeenschap het land nog verder de rug toe zal keren als er geen vooruitgang wordt geboekt bij het zoeken naar vrede. Maar zijn woorden lijken aan dovemansoren gericht.

De speciale gezant van de Verenigde Naties sprak gisteren in de Turkmeense hoofdstad Asjgabat een gezelschap van 250 vertegenwoordigers van hulporganisaties toe, die zich bezighouden met Afghanistan. “Vrede en stabiliteit is het soort hulp dat Afghanistan nu het meest nodig heeft”, meende Holl.

Tegelijkertijd onderstreepte VN-topman Yasushi Akashi, onder-directeur van humanitaire zaken, dat van het begrote hulppakket van 200 miljoen gulden, nog geen 1 procent is toegezegd door donorlanden. Hij vroeg dringend om meer.

De VN willen het beperken van de humanitaire hulpverlening niet als stok gebruiken om een doorbraak te forceren in het Afghaanse conflict, maar de Duitse diplomaat Holl moet bijkans gek worden van het steeds maar weer mislukken van zijn vredespogingen. Hij nam vorig jaar zomer het stokje over van de Tunesiër Machmoed Mestiri. Maar tot dusver kwam de Duitser niets verder bij het zoeken naar een politieke oplossing voor de bloedige burgeroorlog die volgde op de val van de marxistische regering in '92.

Sinds Holl Bonn voor Afghanistan verwisselde, viel de hoofdstad Kaboel in handen van de streng-islamitische Taliban. De regering-Rabbani vluchtte naar het noorden, waar minister van defensie en krijgsheer Achmad Sjah Massoed zijn thuis heeft. Massoed sloot met zijn vroegere rivaal, de Oezbeekse generaal Abdoel Rasjid Dostom, een gelegenheidscoalitie tegen de Taliban: de Hoogste raad voor de verdediging van Afghanistan (SCDA).

De VN-gezant wist vorige week drie vertegenwoordigers van de Taliban en drie van de SCDA om de tafel te krijgen voor een drie dagen durend gesprek in Islamabad, Pakistan. Na afloop kwam Holl naar buiten met de mededeling dat “een concreet akkoord was bereikt op een aantal sleutelpunten”, inclusief de belofte volgende maand weer bijeen te komen.

Of die afspraak doorgaat, moet blijken. De dag na het sluiten van het principe-akkoord stortten de Taliban zich met succes op de luchthaven van Bagram, 50 kilometer ten noorden van Kaboel en in handen van de SCDA. Bovendien werd de nabij gelegen stad Charikar in hetzelfde verrassingsoffensief veroverd.

De Taliban hadden zich vorig jaar ook meester gemaakt van het vliegveld, maar toen werden zij al na enkele dagen verdreven door Massoeds strijdmacht, die hulp kreeg van bewoners van de streek. Om een herhaling te voorkomen hebben de Taliban de stad Charikar ontruimd. Duizenden burgers bereikten gisteren in de bittere kou Kaboel.

De Taliban bleven verrassen: maandag deelde minister van informatie Amir Khan Moetaki doodleuk mee dat onder voorwaarden met de tegenpartij gesproken kan worden. Massoed en Dostom zouden de vijandelijkheden moeten staken, en akkoord moeten gaan met het uitwisselen van gevangen en het beginnen van vredesonderhandelingen. Maar van demilitarisering van Kaboel, zoals de SCDA eist, kan geen sprake zijn, beklemtoonde de 'minister' (zijn regering wordt alleen door de Taliban erkend). “Het is hier vreedzaam en rustig, dus dat is een irrationele eis”, vond de Taliban-bewindsman.

Hoofdstad

De vraag wie de Afghaanse hoofdstad beheerst, is echter één van de sleutelkwesties in het conflict. Tenslotte heeft de bevolkingsgroep Pasjtoen (Taliban) door de eeuwen heen met Tadzjieken (Massoed) en Oezbeken (Dostom) in het noorden gevochten om de heerschappij over Kaboel. Daarbij trokken overigens de Pasjtoen meestal aan het langste eind.

De Taliban gingen nog verder op het 'pad van de vrede' door een delegatie naar de Iraanse hoofdstad Teheran te sturen voor een gesprek met de sji'itische 'aartsvijand' aldaar (de Taliban zijn soennitische moslims). De Iraniërs steunen het verdreven bewind van president Boerhanoeddin Rabbani, maar stelden hun huis deze maand open voor gesprekken tussen alle Afghaanse partijen.

In VN-kringen heerst echter weinig optimisme over de kansen op een doorbraak. “De leiders van de verschillende facties geloven elk nog altijd dat zij de slag kunnen winnen”, aldus een VN-diplomaat in Islamabad. Bij de volkerenorganisatie overheerst de frustratie over de machteloosheid: “Je kunt wel praten over wortels om voor te houden en een stok om te slaan, maar van beide hebben we er maar weinig.”