Eisen voor referendum niet vastgelegd in de grondwet

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - De eisen voor het aanvragen van een landelijk referendum worden toch niet in de grondwet vastgelegd. Het kabinet heeft gekozen voor een lichtere procedure, om aanpassen van de drempels eenvoudiger te maken.

Volgens de kabinetsplannen kan in Nederland pas een referendum gehouden worden als 40 000 kiezers daar om vragen. Zij moeten vervolgens 600 000 handtekeningen weten te verzamelen om daadwerkelijk een referendum aan te vragen. Met de volksraadpleging kunnen alleen door het parlement al aangenomen wetten worden verworpen, als minimaal dertig procent van alle kiezers tegenstemt.

Aanvankelijk stonden deze getallen vastgelegd in de grondwet. Dat betekent dat zij alleen veranderd kunnen worden als het parlement er twee maal over stemt; de tweede keer is steun van een tweederde meerderheid noodzakelijk. Dat stuitte meteen op verzet bij D66 en PvdA, die die aanpak veel te star vinden. De eisen waaraan het referendum moet voldoen, moeten zich in de praktijk kunnen bewijzen, stelden de fracties. En dus moeten zij makkelijk kunnen worden veranderd, als ze te licht of te zwaar blijken.

Volgens het voorstel dat het kabinet naar de Raad van State voor advies heeft gestuurd, worden de eisen in een aparte wet vastgelegd. Zij kunnen aangepast worden als tweederde van het parlement dat steunt. Dat is eenvoudiger dan wijziging van de grondwet, maar remt voortdurende wijziging af, redeneert het kabinet. PvdA-Kamerlid Rehwinkel is blij dat de drempels niet in de grondwet komen: “Dat was voor ons een zwaar punt”.

Wetten waarvoor de steun van de helft-plus-een in het parlement niet voldoende is, zijn zeldzaam in het staatsrecht. Zij komen voor bij kwesties rond het koninklijk huis, en bij regeling van het inkomen en de pensioenvoorziening van Kamerleden. Dat speelde bij het debat over het pensioen van de weduwe van NSB'er Rost van Tonningen. Toen was er geen tweederde meerderheid in de Tweede Kamer aanwezig voor het stoppen van haar pensioen.