Nieuw doel: Engelse les voor Chinese studenten

Voor veel studenten van het even buiten Nanjing (China) gelegen instituut voor meteorologie is hun lerares Engels Jacqueline Smits (53) uit Rhenen de eerste westerling die ze ooit in levenden lijve hebben ontmoet. “Ze vinden alles wat ik doe prachtig”, zegt ze tijdens haar verlof in Nederland.

Na een mislukte relatie had hIn de lokalen is geen verwarming en 's winters geef ik les met vier lange onderbroeken, drie truien en een jas aan.

Mijn studenten, die tussen de 18 en 21 jaar oud zijn, komen vrijwel allemaal uit het arme noorden van de provincie Jiangsu en hebben op de middelbare school op een gebrekkige manier Engels gehad. Chinese middelbare scholieren kennen wel veel Engelse woorden en kunnen invullesjes maken, maar ze kunnen de taal slechts zeer beperkt spreken. Het grootste probleem is echter dat de studenten alleen geschreven Engels beheersen; mondelinge woorden herkennen ze niet. Daarbij komt ook dat de studenten, die bij ons opgeleid worden tot docent Engels, niet zelf gekozen hebben voor het onderwijs. Het 'College Entrance Examen' bepaalt welke vervolgopleiding jongeren moeten gaan volgen. Dit systeem is uiteraard niet bevorderlijk voor de motivatie van de studenten. Ik zie het daarom als mijn belangrijkste taak studenten liefde voor het onderwijs bij te brengen door met enthousiasme en inzet aan hen te laten zien dat lesgeven boeiend, afwisselend en bevredigend kan zijn.''

Behalve de spreekwoordelijke gastvrijheid en het feit dat Chinezen nooit duidelijk positief of negatief een vraag beantwoorden, is Jacqueline Smits vooral verwonderd over de omgangsvormen. “Chinese jongeren gaan eigenlijk alleen met hun eigen seksegenoten om. Meisjes zijn onderling heel intiem: ze wassen elkaar zelfs. Ook jongens lopen met de armen om elkaars schouders. Op het terrein is een klein zwembad, maar er is maar een kleedruimte voor de meisjes. Toen ik me uitkleedde, viel er een diepe stilte. Dit hadden ze niet verwacht: een westerse vrouw die naakt tussen de studentes stond. Ik trok me er niets van aan en na een paar keer waren ze eraan gewend. Heel apart is de manier waarop jongens en meisjes met elkaar omgaan: ik heb nooit enige lichamelijke uiting van verliefdheid gezien. Als er een stel verkering krijgt, gaan ze naast elkaar huiswerk zitten maken. Iedereen weet dan dat die twee verliefd zijn.

Cinese studenten zijn bang om af te gaan. Zo durven mijn studenten bijvoorbeeld geen vragen te stellen, omdat ze bang zijn dat hun medestudenten of de docent dat dom zullen vinden. Het kost maanden om een nieuwe groep studenten ervan te overtuigen dat het stellen van vragen juist een teken van interesse is. Hetzelfde geldt voor mijn Chinese collega's: zij durven mij bijna niet in het Engels aan te spreken, omdat ze zich schamen voor hun uitspraak en spreekvaardigheid. Sommigen hebben letterlijk een groot woordenboek uit hun hoofd geleerd.''

Iedere morgen staat Jacqueline om kwart over vijf op en doet een half uur 'Tai-qi-chuan', schaduwboksen. “Hiermee probeer ik harmonie en evenwicht te bereiken, want dat heb ik nodig”, legt ze uit.

Na het schaduwboksen gaat ze naar de plaatselijke boeren die bij de achterpoort van het terrein hun waren aanbieden. Daar kan ze zich inmiddels redelijk redden in het Chinees, zegt ze. “Maar ik kan niet over een bepaald onderwerp communiceren. Ik weet ook wel ongeveer waar men het over heeft, maar de nuance ontgaat me. Iedere dag koop ik verse groenten, want dat is belangrijk. Er is weinig variatie in het voedsel: veel rijst, weinig vlees en geen melkprodukten. Daarom probeer ik zo veel mogelijk verse groenten te eten. Ik ben trouwens wel veertien kilo afgevallen. Waarschijnlijk, omdat er geen boter verkrijgbaar is. Ik bak alles in koolzaadolie”. Om acht uur start voor Jacqueline de lesdag, die meestal tot twaalf uur 's middags duurt. “Zomers is het 's middags niet uit te houden in de lokalen. Het is bloedheet en benauwd. De lokalen zijn klein, de klassen groot: veertig studenten. Geschikte leermiddelen zijn er bijna niet. Daarom maak ik veel lesmateriaal zelf. Het principe van het Chinese onderwijs is uit het hoofd leren. Ik probeer juist studenten de uitspraak en spreekvaardigheid bij te brengen. Dat is een geweldige uitdaging, want het vereist voor de studenten een totaal andere manier van leren.”

Jacquelines vrije tijd wordt voor een belangrijk deel gevuld met correspondentie. “Het contact met Nederland is erg belangrijk voor mij. Ik kijk naar de post uit. Het geeft me het gevoel dat er ver weg mensen zijn die met me meeleven. Ik heb nooit heimwee gehad. Een keer overviel me wel een gevoel van paniek, omdat ik dacht dat het geld dat ik achter de hand heb om in noodgevallen naar Nederland te gaan, niet voldoende zou zijn om de reis te betalen. Gelukkig had ik me vergist bij het tellen.”

Volgend jaar juli loopt haar contract af. Daarna zal ze haar baan als lerares Engels in Nederland weer oppakken. “Mijn tijd in China heeft mij weer een doel in het leven gegeven. Het is fantastisch om jongeren uit een totaal andere cultuur niet alleen Engels te leren, maar hun ook de liefde voor het onderwijs bij te brengen. Met deze ervaring kan ik ook in Nederland weer verder.”