Vrede over volksgezondheid in 'paars' is schone schijn

DEN HAAG - De volksgezondheid is bij alle politieke partijen prioriteit nummer één in de komende verkiezingsstrijd. De paarse coalitie wist de vrede over de zorgsector gedurende de afgelopen jaren redelijk te bewaren. Maar die eensgezindheid is schone schijn. PvdA en D66 aan de ene kant, de VVD aan de andere verschillen fundamenteel van mening over de toekomst van het zorgstelsel.

Dat bleek gisteren weer eens tijdens overleg in de Tweede Kamer met minister Borst van volksgezondheid over de eigen bijdragen voor ziekenfondsverzekerden. PvdA en D66 willen zo snel mogelijk af van het huidige systeem, hoewel dat nog maar sinds 1 januari van dit jaar functioneert. Het moet volgens deze partijen uiterlijk per 1 januari 1999 worden vervangen door een stelsel met een inkomensafhankelijk maximum, het zogenaamde Iza-model dat nu alleen voor ambtenaren geldt.

De VVD voelt er bitter weinig voor. Premies en eigen bijdragen die afhankelijk zijn van het inkomen staan haaks op de filosofie van deze partij dat ziekenfondsverzekerden net als particulier verzekerden gewoon een vaste, nominale premie horen te betalen, ongeacht het inkomen. Wie daardoor in financiële problemen komt gaat maar naar de bijstand, redeneren de liberalen.

In het debat stond gisteren de toekomst van de eigen bijdragen centraal. In het regeerakkoord stond dat in het ziekenfonds een eigen risico van 200 gulden per hoofdverzekerde zou worden ingevoerd. Daaraan verbonden was de afspraak dat dit kabinet bij wet zou regelen dat ziekenfondsen en particuliere verzekeringen naar elkaar toe zouden groeien (de zogenaamde convergentie).

Van het een noch het ander kwam iets terecht. Een eigen risico van 200 gulden was voor PvdA en D66 moeilijk te verteren. Dat zou in het slechtste geval betekenen dat iemand met een minimuminkomen na een behandeling in een ziekenhuis in één klap 200 gulden zou moeten betalen, een veel te zware belasting voor het huishouden. Anderzijds bleek al snel dat een convergentiewet, waarin particuliere verzekeraars aan allerlei wettelijke vereisten zouden moeten voldoen, vanwege regels in de Europese Unie onmogelijk was.

Geen convergentiewet, dan ook geen verplicht eigen risico, redeneerde de PvdA. Na veel overleg kwamen de coalitiefracties anderhalf jaar geleden overeen om het verplichte eigen risico te vervangen door een systeem van eigen bijdragen. Uitgezonderd de huisarts, moet voor elke medische voorziening of behandeling een eigen bijdrage worden betaald tot een maximum van 200 gulden per jaar. Dat maximum is voor elke verzekerde gelijk. Alleen chronisch zieken en mensen met een minimumuitkering krijgen compensatie.

Het huidige systeem van eigen bijdragen zou oorspronkelijk per 1 januari 1998 worden vervangen door het inkomensafhankelijke systeem. In juli schreef minister Borst van volksgezondheid echter aan de Kamer dat dit niet zou lukken. Zij stelde daarom voor het huidige systeem een jaar te verlengen.

De drie coalitiefracties accepteren dat, maar PvdA en D66 wel heel erg schoorvoetend. Volgens deze partijen moet minister Borst nu beginnen met de technische voorbereiding van het inkomensafhankelijke model. Dat kan dan per 1 januari 1999 worden ingevoerd. Bekend is dat met de voorbereiding ongeveer een jaar gemoeid is. Vandaar de haast van de twee regeringspartijen.

Goede sier

Maar woordvoerster Kamp van de VVD liet er gisteren geen misverstand over bestaan dat wat haar betreft over een inkomensafhankelijk model nu geen zaken kunnen worden gedaan. Het kabinet kan niet over het eigen graf heen regeren, redeneert zij.

Terwijl PvdA en D66 tegenover de kiezer zo graag goede sier zouden willen maken met een inkomensafhankelijk eigen-bijdragensysteem, ligt de VVD-fractie al evenzeer uit electorale overwegingen dwars. Volgens PvdA-woordvoerder Oudkerk en zijn collega Van Boxtel van D66 kan niet tot het regeerakkoord worden gewacht. Krijgt de VVD haar zin dan kan een inkomensafhankelijk systeem pas in het jaar 2 000 worden ingevoerd.

Oudkerk is bereid de zaak hoog op te spelen. Wat hem betreft kan tijdens de kabinetsformatie onder geen beding worden afgesproken dat het huidige systeem van eigen bijdragen wordt gehandhaafd 'in afwachting van invoering van een Iza-model'. Dan maar de afspraak dat de eigen bijdragen helemaal worden afgeschaft.

Maar Oudkerk weet ook wel dat afschaffing van de eigen bijdragen onmiddellijk zal leiden tot hogere collectieve lasten. Door de eigen bijdragen nemen de ziekenfondsverzekerden ongeveer 700 miljoen gulden voor eigen rekening. Worden de eigen bijdragen weer afgeschaft dan moet de ziekenfondspremie weer omhoog en dat leidt dus tot hogere collectieve lasten, wat uiteindelijk ten koste gaat van de werkgelegenheid. Vandaar dat Oudkerk binnenkort een motie zal indienen om Borst te dwingen nu voorbereidingen te treffen voor een inkomensafhankelijk systeem. Dan ligt er ten minste een concreet plan klaar, waartegen de kabinetsonderhandelaars volgend jaar 'ja' of 'nee' kunnen zeggen. Borst toonde daartoe gisteren geen enkele bereidheid. Hoewel zij niet onwillig is, zijn er volgens haar nog teveel technische problemen. Onzin, volgens Oudkerk. Hij is ervan overtuigd dat een inkomensafhankelijk systeem uitvoerbaar is.

Of Van Boxtel bereid is zover te gaan als Oudkerk valt te bezien, gezien de opstelling van zijn partijgenoot en beoogd lijsttrekker Borst. Maar als Oudkerk inderdaad zijn motie indient dan kan hij rekenen op een Kamermeerderheid. De complete oppositie is tegen de huidige eigen bijdragen en (op de SP na) voor het Iza-model. Oudkerk noemde het huidige stelsel gisteren een 'onding'. De oppositie - de CDA'er Lansink en de SP'er Marijnissen voorop - daagde hem daarop uit om bij het komende plenaire debat moties tegen het huidige stelsel en voor het Iza-model te steunen. Een dergelijke schoffering zal Oudkerk de coalitiegenoten niet aandoen. Daarom zal hij met een eigen motie komen.