'Aanwijsbaar onjuiste dingen zeggen is nog geen meineed'

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM, VENLO - Je kunt last hebben van je geheugen, je kunt te kampen hebben met vervagende herinneringen, je kunt cruciale informatie nèt niet hebben gehoord en: je kunt liegen. Maar dat laatste is onverstandig als je hebt gezworen de waarheid te zullen spreken.

Volgens de commissie-Van Traa hebben twee voormalige rechercheurs van de Haarlemse Criminele Inlichtingendienst (CID), Klaas Langendoen en Joost van Vondel, gelogen tijdens het verhoor voor de enquêtecommissie. Van Traa heeft de Haagse officier van justitie gevraagd het Haarlemse 'koningskoppel' te vervolgen wegens meineed.

Op het plegen van meineed voor een parlementaire onderzoekscommissie staat maximaal zes jaar cel of 25 000 gulden boete. De maxima voor meineed in strafzaken komen op 100 000 gulden. Zo'n vaart zal het niet lopen voor Langendoen en Van Vondel. Meineed-zaken worden in Nederland bijna standaard afgedaan met een gevangenisstraf van drie maanden. Vervolging wegens meineed komt in Nederland betrekkelijk weinig voor. Veroordelingen nog minder. Volgens cijfers van het Centraal bureau voor de statistiek werden in 1990 252 verdachten vervolgd op grond van de meineed-artikelen 207 en 207a uit het Wetboek van strafrecht. Van die 252 gevallen zijn er in dat jaar door de rechter 83 afgedaan met een schuldig-verklaring. In twaalf gevallen volgde vrijspraak.

In 1990 besloot het openbaar ministerie bij 70 processen-verbaal wegens meineed niet tot vervolging over te gaan. In drie gevallen werd een boete aangeboden en dertien zaken werden in 1990 overgedragen aan andere arrondissementen. Wat er met de resterende 71 zaken in 1990 is gebeurd, blijkt niet uit CBS-cijfers.

De afgelopen vijf jaar schommelde het aantal meineedzaken telkens rond de 250. Alleen in 1994 sprak getuigend Nederland naar het oordeel van justitie kennelijk wat vaker de waarheid: het CBS registreerde 193 zaken, waarvan er 91 werden afgedaan mét een schuldig-verklaring. Slechts in vijf gevallen werd de verdachte vrijgesproken.

Een officier van justitie zal niet lichtzinnig te werk gaan bij de beslissing tijdens een strafzaak een rechter te vragen de getuige gevangen te laten nemen op verdenking van meineed. “Het is nogal wat om iemand tijdens een rechtszitting te laten aanhouden en over te laten brengen naar een politiecel voor verhoor”, zegt de Roermondse officier van justitie mr. D.C.I. van Delft.

Een officier van justitie zal niet snel alleen op grond van een twijfelachtige verklaring van een beëdigde getuige tot een meineed-procedure overgaan. Het gevoel 'deze man staat te liegen' zal altijd steun moeten vinden in andere objectieve bronnen uit het dossier. De officier zal doorgaans één, maar meestal twee verklaringen moeten hebben die haaks staan op wat de getuige vertelt.

In de mogelijke strafzaak tegen Langendoen en Van Vondel zou dat de verklaring kunnen zijn die de zuster van Langendoen aflegde bij de rijksrecherche. Na zijn vertrek bij de politie van Haarlem bood Van Vondel een miljoen gulden aan een Belgische importeur van vruchtesappen die voor drugstransporten geregeld ladingen sap leverde waaruit moest blijken dat het om nette transporten ging. Als de Belg zou zwijgen tegen de commissie-Van Traa zou hij die zak geld ontvangen. Langendoen beweerde altijd dat hij niets afwist van dit zwijggeld. Maar zus Nellie vertelde een heel ander verhaal. De commissie-Van Traa heeft op grond van haar verhaal vermoedens dat het Haarlemse koningskoppel het bedrijf van de sapman wilde gaan gebruiken voor latere drugstransporten.

Om meineed te kunnen vervolgen moet er sprake zijn van opzet, een bewuste bedoeling zaken anders voor te stellen dan ze zijn. Officier Van Delft: “Aanwijsbaar onjuiste dingen zeggen is nog geen meineed. Daarom speelt ook intuïtie een rol bij de afweging of er sprake is van meineed. Je kunt je situaties voorstellen waarbij een getuige dingen zegt die beslist niet kloppen, maar die hij of zij zich wel zo herinnert. Je moet je dus ook afvragen of iemand in staat is de juiste informatie uit zijn geheugen naar boven te halen. Als je het gevoel hebt dat iemand onbewust onwaarheid spreekt, zul je geen meineedzaak beginnen. Je moet op dat grensgebied tussen opzet en onbewust de onwaarheid spreken erg verdacht zijn. Het is behoorlijk ingewikkeld.”

Ervaring met meineed

Van Delft heeft recentelijk nogal wat ervaring opgedaan met meineed, of althans de verdenking ervan. Hij was één van de officieren in de geruchtmakende strafzaak tegen de Bende van Venlo. In maart dient het hoger beroep. Het ging om een groep Venlose jongeren die in samenwerking met de Turkse drugsscène een groot aantal moorden pleegde. In deze zaak werd maar liefst 27 keer door de officier meineed geconstateerd.

Niet alle gevallen zullen tot strafzaken leiden. “Het heeft niet zo veel zin iemand die al tot een langdurige gevangenisstraf is veroordeeld, ook nog eens voor meineed te vervolgen.”