Russische bejaarde lijdt onder Aziatische crisis

MOSKOU - Financiën zijn niet de favoriete bezigheid van de Russische president Boris Jeltsin. Als hij in de cijfers duikt, moet er dus echt wat aan de hand zijn.

Dat werd afgelopen week des te duidelijker, doordat de president de cijfers niet zomaar ging bestuderen. Hij plaatste de toestand van 's lands schatkist op de agenda van de nationale veiligheidsraad.

“De leiding van het land moet in kleine kring beraadslagen en maatregelen nemen”, zei Jeltsin. Welke maatregelen hij precies bedoelde, bleef evenwel onduidelijk. Vast staat dat er wat mis is. De crisis op de internationale financiële markten, die begon met de val van de Hongkongse beurs eind oktober, gaat niet ongemerkt aan Rusland voorbij.

Het zijn vooral de opkomende markten in Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika die last hebben van de turbulentie op de financiële wereldmarkt. De crisis maakt twee dingen duidelijk. Namelijk dat Rusland een zogeheten opkomende markt is en dat het land sinds kort werkelijk deel uitmaakt van de wereldeconomie.

Twee jaar geleden zouden abrupte bewegingen van de New Yorkse Dow Jones-index Moskou niet hebben beroerd. Dat is nu wel anders. Er is inmiddels zoveel buitenlands kapitaal in Rusland gestoken, dat het pijn doet als internationale beleggers besluiten hun geld terug te trekken.

En dat is precies wat er nu gebeurt. Door de schokgolf die de val van Hongkong heeft veroorzaakt, nemen beleggers de wijk naar landen die veiliger worden geacht. Zij scheren alle opkomende markten over één kam en steken hun geld liever in Amerikaans schatkistpapier.

De Russische beurs kreeg afgelopen tijd flinke klappen. Na 'Hongkong' kelderde de Moscow Times Index, de Russische evenknie van de Dow Jones, met 40 procent. Op de keper beschouwd was dit niet zo'n ramp. Door de hoge verwachtingen die beleggers hebben van de Russische economie, steeg de Moskouse beurs dit jaar met maar liefst 180 procent. De koersdaling van veertig procent kon daarom weinig kwaad, was de algemene opvatting.

De correctie van de oververhitte Moskouse beurs mag dan als heilzaam worden opgevat, het Russische ministerie van financiën denkt heel wat minder luchtig over de crisis op de mondiale geldmarkt. Internationale beleggers trekken hun geld niet alleen terug uit aandelen, maar ook uit staatsobligaties. Buitenlanders hadden voor ongeveer twintig miljard dollar in Russisch schatkistpapier belegd. Daarvan is in een maand bijna vijf miljard geëvacueerd.

De internationale kapitaalmarkt is een belangrijke geldbron voor de Russische schatkist. De staat heeft grote behoefte aan geld. Niet in de laatste plaats om salaris- en pensioen-achterstanden af te betalen. Menig ambtenaar en gepensioneerde moet vaak maanden geduld oefenen alvorens hij zijn geld krijgt.

Om de rust in het land te handhaven, is het voor de president van groot belang dat het ministerie van financiën tegen niet al te hoge tarieven geld kan lenen. De mondiale financiële crisis gooit nu roet in het eten. Door de gedaalde populariteit van opkomende markten, verlangen beleggers een hogere vergoeding voor leningen aan Rusland. En die krijgen ze. De Russische centrale bank verhoogde onlangs de rente van 21 naar 28 procent.

De renteverhoging is ronduit pijnlijk, in eerste instantie voor de staat. Die moet een nog groter deel van begroting reserveren voor aflossingen. Het beetje dat de Russische economie nu groeit (voor het eerst sinds jaren), wordt daardoor geheel opgegeten.

Voor het bedrijfsleven is de renteverhoging zo mogelijk nog onaangenamer. De noodlijdende Russische industrie is bij een rente van 28 procent nauwelijks in staat tot investeren. En zolang investeringen in de zwaar verouderde Russische industrie uitblijven, is er vrijwel geen zicht op enige ontwikkeling van de economie.

De Oost-Europabank (EBRD) was onlangs optimistisch over de Russische economie. Die zou dit en volgend jaar eindelijk uit het dal kruipen. De huidige crisis maakt echter duidelijk, dat dit soort mooie verhalen direct herschreven moeten worden, zodra zich op de internationale kapitaalmarkt onrust voordoet.

Jeltsin heeft deze week in de Russische veiligheidsraad waarschijnlijk gesproken over de rentestand. Die zal niet opnieuw verhoogd worden, zo liet de centrale bank na afloop van het overleg weten. Maar analisten geloven daar niks van. Om de vlucht van beleggers uit het Russische staatspapier tot staan te brengen, zal de rente waarschijnlijk nog een procent of drie, vier omhoog moeten.

De rente raakt in Rusland dus direct het bevolkingsdeel dat van de staat afhankelijk is. Dat zijn vooral de bejaarden. De gemiddelde Rus verdient dit jaar 3,9 procent meer. Een miljoen Russen is hierdoor boven de armoedegrens uitgekomen. Maar op een bevolking van bijna 150 miljoen leven nog altijd 30 miljoen Russen onder het bestaansminimum. Dat zijn veelal oude van dagen.