Frankrijk schuift voorzichtig aan bij Navo Van een compleet lidmaatschap is voorlopig nog geen sprake

SEVILLA - De 'lege stoel' van Frankrijk bij de Navo is eindelijk bezet, al is het maar voor een paar dagen. De Franse minister van defensie, François Leotard, schoof gisteravond voor het eerst aan bij zijn Navo-collega's in het Spaanse Sevilla.

Daarmee is een taboe uit de tijd van president De Gaulle doorbroken, zoals een gewezen Franse luchtmachtgeneraal onlangs opgelucht schreef. “Eindelijk! Dit verhaal gaat terug tot 1940, toen president Roosevelt maarschalk Pétain als Frans staatshoofd erkende”, herinnert deze militair, Georges Grimal, zich. “De kloof tussen Roosevelt en De Gaulle werd steeds breder. De Gaulle werd niet betrokken bij de voorbereiding van de landingen in Noord-Afrika, Italië en Frankrijk. Zulke vernederingen werden niet vergeten.”

Bij de oprichting, in 1949, van de Noordatlantische Verdragsorganisatie werd besloten de hoofdkwartieren in Frankrijk te vestigen. Maar De Gaulle, in 1958 tot president gekozen, ontmantelde die instellingen, en trok zijn land in de jaren zestig terug uit de militaire organisatie van het westerse bondgenootschap.

Sindsdien is het 'buitenlid' Frankrijk (het land bleef wel deel uitmaken van de politieke tak van de Navo) een ongemakkelijke bondgenoot. Pas de laatste jaren heeft Parijs iets van het wantrouwen jegens de VS, veruit de belangrijkste lidstaat, verloren. Maar van een 'compleet' Navo-lidmaatschap is voorlopig geen sprake, zo valt in Parijs te vernemen. Op het Navo-hoofdkwartier in Brussel is men er zelfs niet zeker van dat Franse ministers vaker acte de presence zullen geven. Maar de komst van Leotard naar Sevilla wordt toegejuicht.

De minister mocht van zijn superieuren (premier Edouard Balladur èn president François Mitterrand) naar Sevilla reizen, omdat de Navo-bijeenkomst van vandaag en morgen een informeel karakter heeft en niet bedoeld is om beslissingen te nemen. En omdat er onderwerpen aan de orde komen die Frankrijk rechtstreeks aangaan, ten dele door Parijs zelf te berde zijn gebracht: de rol van VN en Navo in Bosnië, en de veiligheid in het Middellandse Zee-gebied.

Frankrijk is de grootste leverancier van troepen voor de VN-vredesmacht in voormalig Joegoslavië. Unprofor staat onder leiding van een Franse generaal. Bovendien neemt Frankrijk deel aan Navo-operaties ter zee (de bewaking van het handelsembargo tegen klein-Joegoslavië) en in de lucht (de naleving van het vliegverbod boven Bosnië en bescherming van de zogeheten veilige gebieden). Al die operaties staan op de agenda van de Navo-ministers in Sevilla.

Met het oog op een eventuele opheffing van het wapenembargo, ten gunste van de Bosnische moslims, hebben Frankrijk en andere landen zich afgevraagd of ze hun troepen in Bosnië kunnen handhaven. Hoewel de kans op opheffing van het embargo gering is, zeker nu de Bosnische regering daar niet langer op aandringt, blijft de vraag wat de toekomstige rol is van de VN-troepen. Die worden steeds openlijker uitgedaagd door de strijdende partijen, de Bosnische Serviërs voorop. Wordt de de VN-missie in ex-Joegoslavië gestaakt, dan dient ook de Navo zijn operaties te beëindigen, aldus Navo-zegslieden. De Navo heeft zich immers 'slechts' ten dienste gesteld van de volkerenorganisatie.

Een tweede onderwerp dat de Franse minister met zijn Navo-collega's wil bespreken, is de veiligheid in het Middellandse Zee-gebied. Met name Frankrijk en Portugal zeggen zich zorgen te maken over bedreigingen vanuit Noord-Afrika: het Libië van Kadafi, Algerije in de greep van het moslim-fundamentalisme. Volgens Navo-diplomaten wordt die bezorgdheid in de noordelijke Navo-lidstaten 'in toenemende mate' serieus genomen.

De toenadering van Frankrijk tot de Navo begon min of meer tijdens de topconferentie van afgelopen winter in Brussel, in aanwezigheid van de Amerikaanse president Bill Clinton. Kort daarop oefenden de VS en Frankrijk eendrachtig druk uit op bondgenoten die huiverig stonden tegenover luchtaanvallen op Servische doelen in Bosnië. Even later leek het er echter op dat de Fransen weer een stap terug deden. Volgens berichten in de Franse pers stak president Mitterrand er persoonlijk een stokje voor dat een Franse topmilitair in Brussel deelnam aan overleg over Bosnië. De arme man was, zo wil het verhaal, al vanuit Parijs bij de Navo gearriveerd, toen er een telefoontje kwam uit een verre Aziatische republiek, waar Mitterrand op bezoek was.

Frankrijk twijfelt ook nog over een plan om Navo-materieel (veelal Amerikaans materieel) 'uit te lenen' aan Europese Navo-landen die zònder de VS vredesmissies wllen uitvoeren. Het plan voor zogeheten combined joint task forces (multinatonale militaire eenheden onder Europees bevel) lijkt op maat gesneden voor de Fransen: het kan hun militaire positie binnen de Navo versterken, zonder dat ze hoeven toe te treden tot de bestaande militaire organisatie. Maar sinds het idee werd gelanceerd tijdens de Navo-top, is er weinig meer van vernomen. Volgens Navo-bronnen aarzelt Frankrijk nog, en dat zou wel eens kunnen duren tot na de presidentsverkiezingen van volgend jaar.