Begrafenis van Heiner Müller is helaas gelukt

BERLIJN - De op 30 december overleden toneelschrijver Heiner Müller is gisteren in Berlijn begraven. Honderden belangstellenden namen voor de open groeve met een schep zand of een rode roos afscheid van de man die als geen ander in de afgelopen decennia het gezicht van het Duitse theaterlandschap bepaalde.

Onder de rouwenden bevonden zich prominente vertegenwoordigers uit het culturele en politieke leven, zoals oud-bondspresident Richard von Weizsücker, de Hongaarse schrijver György Konrad, de Amerikaanse theaterregisseur Robert Wilson, Berlijns burgemeester Eberhard Diepgen, SPD-partijvoorzitter Oskar Lafontaine, filmregisseur Volker Schlöndorff, de schrijvers Stephan Hermlin en Günter Grass, en toneelregisseur Thomas Langhoff.

Müller werd bij temperaturen om het vriespunt begraven op het Dorotheenstüdtische Kirchhof - één van Berlijns oudste begraafplaatsen, in het hart van de stad, op tien minuten loopafstand van het Berliner Ensemble, het theater dat Müller in zijn laatste levensjaar leidde.

Hemelsbreed vijftig meter bij Müllers graf vandaan, ligt diens grote inspirator en grondlegger van het Berliner Ensemble Bertold Brecht, naast een andere Duitse beroemdheid van deze eeuw: Heinrich Mann. Ook andere eeuwen zijn op deze begraafplaats present met de graven van de Duitse filosofen Fichte en Hegel, en de bouwmeester Karl Friedrich Schinkel. Een dodenakker vol Duitse geschiedenis dus, maar misschien passender bij Müller is het gegeven dat ook 'groten' uit de DDR-tijd aanspraak op een laatste rustplaats op het Dorotheenstüdtische Kirchhof maakten.

In Müllers onmiddellijke nabijheid bevindt zich het graf van Otto Nuschke, oprichter van de Oostduitse CDU, en voor enkele leden van het voormalige DDR-politburo zijn nog grafplaatsen gereserveerd. Die DDR waaruit Müller zijn grootste inspiratie putte en die hij ondanks zijn problemen met de politieke leiding nooit heeft willen verlaten - die DDR lijkt met Müllers dood nu voorgoed begraven: een necroloog schreef dat Müllers stukken als het ware zouden fungeren als grafzerken die dit deel van de Duitse geschiedenis voor altijd afdekken.

Voorafgaand aan de begrafenis was in de theaterzaal van het Berliner Ensemble nog een rouwplechtigheid gehouden. Müllers vriend, de filmregisseur Alexander Kluge, loofde de overledene en hoopte (tevergeefs) dat zijn begrafenis in een chaos zou uitmonden. Dat zou Müller hebben bevallen, zei Kluge en citeerde hem met de woorden: “Alle geslaagde begrafenissen moeten mislukken.” Müller had een grondige studie gemaakt van de perfecte uitvaarten van Erwin Rommel, de Duitse veldheer onder Hitler, die van staatswege was vergiftigd, en van de Romeinse keizer Tiberius die door diens opvolger Caligula was vermoord. Stephan Hermlin zei dat Müller vergeleken kon worden met de socialisten Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht, die 'precies 77 jaar en één dag geleden' in Berlijn werden vermoord. “Müller werd weliswaar niet vermoord, maar hij werd wel alleen gelaten.” Robert Wilson, die Müllers 'Hamletmachine' ensceneerde, las bewogen het prachtige 'The making of Americans' voor - een Müller-tekst die aldus Wilson 'mijn leven heeft veranderd'. Met een stuk uit Schuberts laatste pianosonate, gespeeld door Daniel Barenboim, eindigde de bijeenkomst.