Telecombedrijven hebben de lege stratosfeer ontdekt

Amerikaanse en Israëlische bedrijven willen een nog vrijwel 'onontgonnen' luchtlaag gebruiken voor communicatieverkeer: de stratosfeer. Vliegtuigen en ballonnen met een lang uithoudingsvermogen liggen op de tekentafels.

Iedere wereldstad kan er straks een krijgen: een eigen communicatieballon. Een 'Sky Station', zoals de geregistreerde merknaam inmiddels luidt, dat op een hoogte van 22 kilometer ronddobbert in een nog nauwelijks betreden gedeelte van de dampkring. De stratosfeer 'begint' ruim boven de toppen van de hoogste bergen en strekt zich uit tot aan de grens van de atmosfeer.

Een ideale omgeving voor ballonnen: passagiersvliegtuigen vliegen lang zo hoog niet, en het waait er ook nauwelijks. De ballon blijft dus mooi stil hangen - dat wil zeggen, er zijn maar kleine motoren op zonne-energie nodig om hem op zijn plaats te houden.

Zo'n ballon zou kunnen dienen als het topje van een onzichtbare zendmast, beredeneerden de Amerikanen die Sky Station International opzetten, een bedrijf dat munt wil slaan uit de bijzondere omstandigheden in de stratosfeer. Een ballon zou dezelfde functie kunnen vervullen als een communicatiesatelliet, maar dan véél goedkoper en efficiënter. Sky Station, zo melden de eerste ronkende pr-uitingen van het gelijknamige bedrijf, is de grootste revolutie binnen de telecommunicatie sinds de uitvinding van de satelliet en de mobiele telefoon.

Een stratosfeerballon in plaats van een satelliet is misschien nog niet zo'n gek idee. Ballonnen zijn in elk geval veel goedkoper, maar ook in technisch opzicht bieden ze voordelen. Ballonnen kunnen voor onderhoud en reparatie naar beneden komen (op eigen kracht welteverstaan; de Sky Stations zitten niet aan kabels vast), en van hinderlijke vertraging tijdens de verbindingen is geen sprake. Het vliegverkeer wordt niet gehinderd door de ballonnen, en elk Sky Station heeft een fors verzorgingsgebied: 19 000 vierkante kilometer.

Ook wetenschappers hebben reden blij te zijn met de ballonnen. Er kan bijvoorbeeld apparatuur meevliegen die metingen doet aan de ozonlaag. Ook handig: naar beneden gerichte camera's kunnen allerhande verschijnselen op aarde observeren.

Natuurlijk zijn er ook minpunten. Iedere stratosfeerballon moet erg veel helium bevatten en dus erg groot zijn om jaren achtereen voldoende draagkracht te kunnen leveren. Er wordt gedacht aan zeppelin-vormige gevaarten van 157 meter lang en met een middellijn van 62 meter. Het doemscenario van een metropool die door een neerstortend Sky Station wordt bedreigd is net realistisch genoeg om de fabrikant nu al tot geruststellende woorden te bewegen: de ballonnen worden heus stuk voor stuk goedgekeurd door de luchtvaartautoriteiten.

Volgend jaar, of uiterlijk het jaar daarop, moet het eerste Sky Station de lucht in. Er zijn al investeerders gevonden voor het project, maar nog niet genoeg. Enkele bekende luchtvaartfirma's die zich met het project hebben verbonden, zoals het Franse Aerospatiale en het Duitse Dornier, moeten vertrouwen wekken in een goede afloop.

Voor wie zijn geld liever steekt in een al min of meer beproefd concept, is er een ander stratosfeerproject van Amerikaanse origine: het Halo-vliegtuig. Halo staat voor High altitude, long operation ('Grote hoogte, lange duur'). Het idee is hetzelfde als bij het Sky Station, maar hier gaat het om een speciaal vliegtuig dat boven grote steden rondjes gaat draaien. In augustus vorig jaar maakte een prototype van het benodigde lichtgewicht-toestel een eerste succesvolle proefvlucht. Vorige maand werd een recordhoogte van ruim 17 kilometer bereikt. In juni wordt het Halo-proeftoestel officieel gepresenteerd tijdens 's werelds grootste luchtvaartshow op het vliegveld Le Bourget bij Parijs.

In de toekomst moeten Halo-vliegtuigen acht uur achtereen cirkels beschrijven boven grote bebouwde kommen. Dat wordt een hele opgave voor de tweekoppige bemanning, die zich ongetwijfeld te pletter zal gaan vervelen. Een Top Gun-piloot krijg je zo'n draaimolenvliegtuig niet in. Zonder vlieger kan natuurlijk ook: in Israël ligt een onbemand vliegtuig op de tekentafels, de Rotostar, dat maximaal zes maanden boven een aangewezen plek moet rondcirkelen op een hoogte van 21 kilometer.