Kadafi schoffeert met executies zijn oude vrienden

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - De Libische leider Moammar Al-Kadafi heeft zes militairen en twee burgers laten executeren wegens spionage voor de VS.

Volgens de Libische tv kregen de militairen de kogel en zijn de burgers opgehangen. De tv bracht geen beelden. Woensdagavond waren de kijkers wel getuige van de nogal stalinistische zitting van het hoogste militaire gerechtshof. De aanklager ried de verdachten aan zelf te vragen om hun executie, “als u echt uw berouw wilt tonen”.

Hij beweerde dat ze informatie aan de VS hadden gegeven over een chemische fabriek in Rabta. Volgens de VS produceren de Libiërs daar chemische wapens, de Libiërs zelf zeggen dat ze er medicijnen maken. De Amerikanen hebben zelfs plannen ontwikkeld om deze in een berg gebouwde fabriek met atoomwapens te vernietigen. In 1990 legde een brand de productie stil. Sinds vorig jaar draait het bedrijf weer. In maart 1994 bekende een van de officieren die nu zijn doodgeschoten, kolonel Moeftah Mohammed Garoem, dat hij in Zwitserland had gesproken met Libische ballingen, die weer in contact stonden met de VS. Waarschijnlijk gaat het om aanhangers van het Reddingsfront voor Libië, een door Amerika gesteunde verzetsbeweging. Volgens Libische ballingen zal Kadafi vanwege de executies moeilijkheden krijgen met de Woerfila, een machtige bedoeïenenstam. Een aantal geëxecuteerden behoorde tot de Woerfila. De doodgeschoten militairen deden in oktober 1993 een poging tot staatsgreep. Ze legden het af tegen de luchtmacht, die vooral wordt bemand door Syrische, Palestijnse en ex-Oost-Duitse huurlingen. Het gerechtshof noemde woensdag de coup niet.

Na de mislukte staatsgreep begon een spel van loven en bieden. Kadafi wilde de coupplegers executeren in Bin Oelid, de hoofdstad van de Woerfila, de tv erbij. Maar hij had toestemming nodig van de Woerfila, wilde hij geen bloedwraakoorlog riskeren tussen de Woerfila en zijn eigen stam, de Kadadfa. De Woerfila en de Kadadfa hebben een eeuwenoud bondgenootschap. Tot 1993 waren veel leden van de beruchte revolutionaire comités Woerfila. Maar de leiding van de Woerfila weigerde Kadafi toestemming te geven voor de terechtstellingen. Wel zei ze dat de coup een individuele actie was van de officieren, en dat de Woerfila er als stam buiten stonden. Toch wilden ze aan hen niet de clanbescherming onttrekken. Het is onduidelijk waarom Kadafi nu wel een executie aandurfde. Het kan zijn dat hij de leiding van de Woerfila overstag heeft gehaald met bedreigingen en beloften. Misschien hoopt hij dat hij de aandacht van de executies kan afleiden met de talrijke processen wegens fraude tegen corrupte zakenlui, die er gaande zijn. Misschien heeft hij zijn 'vijfde colonne' binnen de Woerfila, van dik betaalde huurlingen, zo sterk gemaakt dat hij weinig meer van de stam heeft te vrezen. Kadafi heeft de afgelopen jaren met nog twee andere stammen problemen gekregen, de Magarha en de Zintan. De breuk met de Magarha volgde op een ruzie met Ab Al-Salaam Bin Djalloed, lang Kadafi's tweede man. Djalloed wilde een schoonmaak onder de vele geheime diensten en revolutionaire en volkscomités, die Libië tot een circus hebben gemaakt. Kadafi heeft niet alleen problemen met bedoeïenen. In het oosten, waar de meeste olie wordt gewonnen, zijn er geregeld gevechten met fundamentalisten. In juni berichtte een Arabisch weekblad dat Kadafi toenadering zocht tot ballingen. Ballingen sloten gisteren, voordat het nieuws van de executies bekend werd, niet uit dat Kadafi met een ruim gebaar gratie zou schenken. Hij had daarmee veel goede wil kunnen terugwinnen van de stammen, maar koos toch voor de harde lijn.