'Bijstandswet laat armoede bestaan'

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - De Tweede Kamer is gisteren begonnen aan, wat wel zou kunnen worden, een oefening in zelfkritiek. Begin vorig jaar werd de nieuwe bijstandswet van kracht, waarmee veel van de oude problemen zouden moeten worden weggenomen. Maar deze week krijgt de Kamer uit de praktijk - van sociale diensten, wethouders en maatschappelijke organisaties - te horen dat het meest structurele probleem niet is weggenomen: de bijstandsuitkering is voor mensen die lang in de bijstand zitten te laag om ze te vrijwaren van armoede.

Zes ambtenaren van zes willekeurige sociale diensten hielden de Kamer gisteren voor dat de armoede in dit land groeit. WAO'ers en WW'ers komen eerder in de bijstand en er wordt bezuinigd op ziekenfonds en AWBZ. De bijzondere bijstand, één van de instrumenten die maatwerk moeten opleveren, helpt dan niet. “Het probleem is dat er te lang gekort is op de uitkeringen. Geef mensen een hogere basisuitkering, dan kunnen ze zelf voor grotere uitgaven reserveren. Dan heb je de bijzondere bijstand niet nodig”, aldus E. Goossen van de sociale dienst Vlissingen.

In de nieuwe bijstandswet moet de gemeente de ruimte krijgen voor maatwerk. De basisuitkering wordt vijftig procent en de sociale dienst kan door middel van toeslagen de uitkering aanpassen aan de specifieke omstandigheden van de aanvrager. Daarnaast verplicht de nieuwe wet de gemeenten de uitkeringsgerechtigde te begeleiden naar betaald werk; voor elke cliënt moet een plan worden opgesteld.

De Kamer, wijs geworden door de ervaringen uit de parlementaire enquête naar de werknemersverzekeringen en gealarmeerd door klachten uit de wereld van de gemeenten, wil de vinger aan de pols te houden en besloot nog voor de uiterste datum dat gemeenten met de reorganisatie klaar moeten zijn, 1 april van dit jaar, via een aantal gesprekken met mensen uit de praktijk te onderzoeken of de nieuwe wet wel beantwoordt aan de bedoelingen.

Niet bekend

De gemeenten zijn vooral geconcentreerd op het opnieuw vaststellen van de hoogte van de uitkeringen. De hulp om mensen weer aan het werk te krijgen schiet erbij in. De Kamer kreeg te horen dat het ministerie van sociale zaken ondanks alle vrome wensen de sociale diensten daar ook op afrekent via het toezicht van de Rijksconsulenten. “Vroeger dachten de consulenten met ons mee. Nu controleren ze alleen maar achteraf, in plaats van vanaf het begin te helpen zodat we het meteen goed doen”, aldus W. Vriens van de gemeente Gilze en Rijen.

Dat de politiek dan tussentijds 'losse eindjes' uit de wet vastknoopt, dringt bij de sociale diensten niet door. In de wet staat dat alleenstaande moeders met kinderen ouder dan vijf jaar een sollicitatieplicht hebben, maar dat is in debatten in de Kamer met minister Melkert van sociale zaken afgezwakt. Opvoeden kan wel degelijk ook na het vijfde levensjaar van het kind een taak zijn die werken onmogelijk maakt. De zes ambtenaren lieten blijken het gisteren voor het eerst te horen. Net als het feit dat Kamer en minister het eens zijn dat medicijnen en medische hulpmiddelen eventueel uit de bijzondere bijstand mogen worden betaald nu er dingen uit het ziekenfonds worden gehaald en ook in het ziekenfonds eigen bijdragen worden gevraagd.