Internationale gemeenschap trapt in Turkse val

De hele wereld spreekt moord en brand over de 'dreigende' Cypriotische aanschaf van Russische luchtdoelraketten. Hoewel de aanschaf onverstandig is, ligt de oorzaak van de crisis niet bij Cyprus, maar bij de aaneenschakeling van Turkse daden van agressie, stelt Europarlementariër Bertens. Het enige bijkomende positieve effect is dat de wereld nu beseft dat de kwestie-Cyprus dringend moet worden opgelost. Terecht heeft minister Van Mierlo tijdens zijn bezoek aan het Europees Parlement in Straatsburg Cyprus een van de grote prioriteiten van het Nederlandse Voorzitterschap van de Europese Unie gemaakt. De auteur is lid van het Europees parlement (D66), voorzitter van de sub-commissie veiligheid en ontwapening.

De aanleiding is echter een volledig verkeerde. Ineens is de republiek Cyprus de aanstichter van een crisis, die Turkije en Griekenland op de rand van oorlog leek te brengen. Ineens was vergeten, dat de Turkse regering door twee invasies bijna 40 procent van het grondgebied van Cyprus heeft bezet. Het is dan ook te gek voor woorden, dat de Cypriotische regering nu beticht wordt van agressief en oorlogszuchtig gerdag.

Al 23 jaar lang zijn het de Turken, die een agressieve politiek voeren richting Cyprus. Zij gebruiken nu al sinds 1974 de plannen van de Griekse kolonels tot aansluiting van het eiland bij Griekenland als alibi om een belangrijk deel van Cyprus te bezetten. Een reactie om de kleine Turkse minderheid (18 procent van de bevolking) op Cyprus te beschermen was legitiem en begrijpelijk. De Cypriotische stroman van de Griekse kolonels, Sampson, was echter slechts een week aan de macht. In plaats van een terugtrekking van de Turkse militairen, was de val van de voorstanders van de aansluiting bij Griekenland geen reden om het eiland te verlaten. Zij besloten misbruik te maken van de verwarring op het eiland en eigenden zich na een tweede invasie nog meer land toe.

In plaats van gehoor te geven aan de internationale kritiek, geuit in onder andere talrijke resoluties van de VN Veiligheidsraad, werden geleidelijk aan 35 000 Turkse militairen op het eiland gelegerd en het Turkse deel van Cyprus tot de tanden toe bewapend. De Turkse Republiek van Noord-Cyprus werd uitgeroepen om alles een officieel tintje te geven, maar die werd slechts door Turkije erkend.

Sindsdien heeft de internationale gemeenschap onder leiding van de Verenigde Naties actief bemiddeld om een oplossing van het geschil te bereiken. Die voorstellen waren terecht steeds gebaseerd op het voortbestaan van de eenheidsstaat Cyprus, met daarbinnen twee gemeenschappen, die veel autonomie zouden hebben. Enige ander oplossing werd en wordt nog steeds beschouwd als toegeven aan agressie.

Eigen staat

Alle bemiddelingsvoorstellen, zoals dat van de (Grieks-)Cypriotische tot volledige ontwapening van beide kanten van het eiland, werden constant door de Turken verworpen. Zij willen vasthouden aan een eigen staat.

Inmiddels heeft de Europese Unie (EU) besloten, dat de onderhandelingen over EU-lidmaatschap met het gehele eiland Cyprus zullen aanvangen na de Intergouvernementele Conferentie (IGC), rond 1998. De Unie kan terecht niet langer accepteren, dat de Cyprioten dubbel gestraft worden: eerst door de gedeeltelijke bezetting van het eiland en vervolgens ook nog een keer door de blokkade van EU-lidmaatschap.

De Turkse regering heeft fors gereageerd op dat aanbod van de Unie. Reeds diverse malen heeft ze gedreigd met annexatie van Noord-Cyprus en in de zomer trachtte ze het eiland te destabiliseren door moorden in het grensgebied. De Turkse minister van buitenlandse zaken, Tansu Çiller, heeft zelfs toegegeven de extremistische 'Grijze Wolven' daartoe de opdracht gegeven te hebben.

Duidelijk zal zijn, dat sprake is geweest van een aaneenschakeling van Turkse dreiging en agressie. En uiteindelijk hebben de Grieks-Cyprioten zich laten provoceren. Het was een onverstandig besluit de Russische raketten te kopen. De militaire suprematie van de Turken zal er niet serieus door worden aangetast en het geeft de Turken een alibi om de Grieks-Cyprioten als de grootste boeman aan te merken. En de internationale gemeenschap trapt in de val. Ineens veroorzaakt Grieks-Cyprus in de ogen van de wereld een crisis op het eiland. Nu kan de Turkse politiek ten onrechte weer op begrip rekenen en gaan er in Europa weer stemmen op over het uitstel van het Cypriotisch lidmaatschap van de Unie. Als we op de rem gaan staan ten aanzien van het Cypriotisch EU-lidmaatschap, bereiken de Turken precies wat ze in hun intimidatie- en provocatiebeleid steeds voor ogen hebben gestaan, het isolement van Cyprus.

Daar mogen we niet aan toegeven. Er staat te veel op het spel. Op de eerste plaats verkwanselen we onze normen en waarden als we niet optreden tegen de Turkse agressie-politiek. Op de tweede plaats vereist de eenheid van de Navo, dat we deze bron van instabiliteit tussen Griekenland en Turkije wegnemen. Daarom is internationale actie nodig. Een veroordeling van de Veiligheidsraad alleen is niet voldoende. We moeten ons niet weer achter de VN verbergen, maar zelf optreden. Een gemeenschappelijk offensief van de EU en de VS is nodig. De VS is in het verleden uiterst terughoudend geweest inzake Cyprus. Nu de rust binnen de Navo op het spel leek te komen staan, was de VS ineens wel bereid de gemoederen te bedaren. Waarom treedt zij dan niet op om de angel uit het conflict te halen?

De Europese Unie onder Nederlands voorzitterschap draagt een zeer speciale verantwoordelijkheid. Zes maanden na de succesvolle afronding van de IGC, moeten met Cyprus de toetredingsonderhandelingen beginnen. De EU heeft bevestigd, dat dit los staat van de oplossing van het politieke probleem op Cyprus. Dat neemt niet weg, dat duurzame vrede in Cyprus de toetreding zou bespoedigen. Premier Kok heeft reeds toegezegd, dat de EU aan deze duurzame vrede een 'wezenlijke' bijdrage wil leveren. Als belangrijkste partners van Turkije, Griekenland en Cyprus zullen zij samen de druk moeten opvoeren om de oplossing te bereiken.

Het laatste incident rond de luchtdoelraketten lijkt dat nu juist voor elkaar gekregen te hebben. De Amerikaanse en Europese inzet lijkt groter dan ooit. Dat is winst. Laten we daarvan profiteren. De leveringstijd van de raketten is 16 maanden. Dat is dus de tijd die de internationale gemeenschap heeft om een einde te maken aan de laatste tweedeling van een Europese hoofdstad, Nicosia, een fenomeen dat ten onrechte met de val van de Muur van Berlijn tot het verleden leek te behoren.