'Auschwitz leent zich wel voor strip'

AMSTERDAM - Voor Art Spiegelman is praten over zijn twee stripboeken Maus I en II zo gewoon geworden, dat hij niet meer schrikt van indringende vragen over jodenvervolging, de holocaust, of (M)Auschwitz. “Ik heb nooit de intentie gehad om het ware Auschwitz neer te zetten in een stripverhaal. Ik wilde een verhaal vertellen over mijn ouders in het concentratiekamp. Ik had geen idee dat ik een 'Auschwitz voor beginners' zou maken.”

De Amerikaanse striptekenaar Art Spiegelman bezocht dit weekend Nederland om de Haarlemse Stripdagen te bezoeken, maar ook om de tentoonstelling 'Spiegelman's Maus' in het Joods Historisch Museum in Amsterdam te zien. Tussen alle bedrijven door, vertelt Spiegelman over zijn kind Maus.

Spiegelman kan zich niet herinneren op welk moment hij besloot Auschwitz in een stripwerk te beschrijven. “Het was meer een proces. Niet alleen voor mijzelf, maar ook voor de schrijverij. Ik wilde de jodenvervolging, waarover je moeilijk kunt praten, toch tastbaar maken. Ik had al zoveel strips gemaakt over onderwerpen waar alleen insiders @oFROFo*in de stripwereld iets van begrepen, dat ik nu een strip wilde maken over iets wat mensen begrijpen. En Auschwitz is het waard, eigenlijk is het op zich al een grote vertelling.”

In 1986 begint het grote succes van Spiegelman met 'Maus, vertelling van een overlevende'. In dit stripverhaal over de jodenvervolging met joden als muizen en nazi's als katten, vertelt Spiegelman's vader Vladek, een Poolse jood, die verschillende concentratiekampen overleefde, zijn verhaal. In 1991 (de Nederlandse vertaling is dit voorjaar verschenen) vertelt Vladek verder over zijn ontberingen in 'Maus en hier begon mijn ellende pas'.

Van 1973 tot 1982, het jaar waarin Vladek overlijdt aan een hartinfarct, heeft Art Spiegelman urenlang gesprekken gevoerd met zijn vader. De bandrecorder stond tussen hen in. “De grote lijnen van hun geschiedenis kende ik al. Maar ik verlangde steeds meer naar de details om het verhaal compleet te krijgen.”

Spiegelman's relatie met zijn vader was problematisch. De tekenaar vertelt over zijn vader als een ingewikkeld en getergd man. “Normaal liep ieder gesprek uit op ruzie. De microfoon was het enige middel dat ervoor zorgde, dat Vladek en ik in één kamer konden zitten, zonder elkaar naar de keel te vliegen.”

Halverwege het schrijfproces van de tweede Maus kwam Spiegelman op een dood spoor. Zonder directe aanleiding kon de tekenaar niets meer uit zijn pen krijgen. Hij deed bijna een jaar over acht pagina's van Maus II. In dit hoofdstukje bezoekt de tekenaar zijn psycholoog, aan wie hij uitlegt dat hij zich schuldig voelt over zijn werk. 'Alles wat mij lukt, lijkt futiel vergeleken bij het overleven van Auschwitz' zegt Spiegelman in zijn boek.

In Amsterdam vertelt de tekenaar, die in 1948 werd geboren, over deze schuldfactor, die al die tijd nog op hem drukt. “Ik voel me schuldig, omdat ik niet genoeg weet over Auschwitz. En ik heb het gevoel, zoals ik ook in een tekening duidelijk maak, dat ik met al mijn succes bovenop een stapel muizelijken zit. Een heel ambivalent gevoel.”

Spiegelman heeft ervoor gekozen zeer detaillistisch het concentratiekamp te tekenen, compleet met plattegronden. Hij verkoos een preciese boven een vage afbeelding, om het kamp zo concreet mogelijk over te brengen. Op één punt laat de tekenaar het aan de lezer over. De gaskamers laat Spiegelman leeg. Een sober tekstballonnetje met 'Zyklon B, een pesticide, druppelde in de buizen' zegt genoeg, volgens de maker.

Voorlopig heeft Spiegelman een beetje afstand genomen van zijn Maus. Hij maakt weer verhalen en tekeningen voor het magazine 'The New Yorker' en is bijna klaar met het illustreren van het boek 'The Wild Party' van de Amerikaanse schrijver Joseph March uit 1928. Voor deze heruitgave was de tekenaar van plan vijftien illustraties te maken. Dat zijn er 75 geworden. “Het begon als vakantie, maar werd uiteindelijk een gevangenis. Ik zit ook een beetje op hete kolen, want ik moet nog één tekening afronden. Die moet vanavond klaar zijn.”