In het paradijs zijn vrouwen weer guitige schoolmeisjes

Te zien: t/m 2 juli 1995. 29 (première) en 30 mei Stadsschouwburg Amsterdam. Daarna tournee.

In 'De Gidsen', een zomerse komedie van Stichting Engel die maandag in première gaat, mogen vrouwen weer meisjes zijn. Alle rollen worden bezet door vrouwen. Twee mannen zijn daar verantwoordelijk voor: schrijver Edward Montie en regisseur Victor van Swaay. Het idee komt voort uit hun voorgaande produkties, 'De beeldenstorm, een hysterische thriller' (1990) en 'Na de beeldenstorm, tien kippen en een geit' (1992). “In de 'beeldenstormen' werkten we alleen met mannen”, zegt Van Swaay. “In de laatste voorstelling speelden tien acteurs travestieten. Na mannen verkleed te hebben als vrouwen leek het ons leuk vrouwen meisjes te laten spelen. Je kunt zeggen dat in 'De Gidsen' een lichtere vorm van travestie bedreven wordt.”

Montie en Van Swaay selecteerden 21 actrices - uit verschillende vakgebieden (cabaret, toneel, televisie) - die aan het eind van het seizoen wel in waren voor een verkleedpartijtje. Als jonge padvindsters (gidsen) gaan zij in Frankrijk op zomerkamp.

Drie leidsters moeten zestien gidsen in toom houden. Maar door problemen in de organisatie gaat het al snel mis. Akela Jolanda (Nelly Frijda) krijgt het aanvankelijk nog voor elkaar de meisjes in rijen op te stellen en hen bekende padvinderskreten te ontlokken: 'k!, o! l!, o!, dubbel s!, aal!: kolo!, KOLO!, KOLOSSAAL!'. Maar door haar onlesbare dorst naar alcohol loopt ze vaker te zwalken dan te marcheren. Ook de andere twee (Trudy de Jong en Elsje de Wijn) zijn niet geschikt voor hun leidinggevende taak.

Gebrek aan organisatietalent kan de regisseur van de komedie niet worden verweten. Na het startsein voor de repetitie verstilt het gekwek, maar af en toe mag er best gebabbeld worden. “Het is belangrijk als je met zo'n grote groep werkt om eenheid te krijgen”, zegt Van Swaay. “ Dat lukt omdat de actrices gewoon gezellig met elkaar omgaan; geen sterrengedoe. Natúúrlijk zijn ze allemaal goed op hun eigen vakgebied. Maar het is eigenlijk net een orkest. Je hebt de beschikking over goed gestemde instrumenten, variërend van piccolo tot grote trom, die je allemaal op elkaar af moet stemmen.”

Actrice Yvonne van den Hurk, bekend van de televisieserie 'Pleidooi', vindt de ontspannen sfeer belangrijk. “De druk is hier niet zo groot als bij televisieopnames, hoewel er een korte repetitieperiode is (vier weken - red.). Maar het leukste is dat er geen haat en nijd is en iedereen met elkaar samenwerkt.” Erna Sassen is het daar mee eens: “We leren elkaar blokfluit spelen en van de toneelmensen leer ik als cabaretière op een andere manier met tekst om te gaan. Want met zo'n groot aantal mensen heb je niet zoveel tekst.”

Van Swaay moet als 'dirigent' 21 instrumenten laten klinken, maar actrice Hetty Heyting zwaait echt met het stokje als leidster van de muzikale repetities. Zij heeft de tekst en de muziek voor vier liedjes uit de voorstelling geschreven. Heyting vindt het leuk om met zoveel vrouwen samen te werken. “Het is wel anders want normaal werk ik met twee mannen. Al die hoge stemmen, soms lijkt het net een kippenhok”, vertelt ze lachend.

Tijdens de blokfluitrepetitie vindt een opmerkelijke transformatie plaats. De guitige kindergezichten krijgen serieuze trekken en onder de rode rouge verschijnen echte blossen; wangen kleuren dieprood omdat het maar niet lukt zuivere tonen uit de blokfluiten te blazen. Liz Snoyink vertelt dat zij vroeger op school wel fluit heeft leren spelen, maar tijdens het oefenen dwaalt haar blik toch stiekem af naar de vingers van Yvonne van den Hurk die naast haar zit. Zij heeft niets in de gaten en fluit fanatiek door.

Daarna verdeelt Heyting de groep in vier koortjes die in verschillende stemmen moeten zingen. Maar wie van de 21 klinkt daar niet zuiver? Waar komt die bromtoon vandaan? Zit Nelly Frijda soms in het verkeerde groepje? En wie moet de maat slaan als Heyting op de piano de noten voorspeelt? Dat laatste probleem is snel opgelost. Doris Baaten biedt zich aan en zwaait even later met een slipper-vliegenmepper door de lucht.

De luchtige komedie, volgens Montie 'het snoepje van het seizoen', wordt bewust nu uitgebracht. “Aan het eind van het seizoen is het tijd voor iets ontspannends, zowel voor het publiek als voor de actrices”, zegt de schrijver. “ Het moet een avondje heel prettig amusement worden. Artistieke pretenties zijn ondergeschikt. We willen lekker 'speulen'. Dat gebeurt te weinig tegenwoordig.” Van Swaay vult hem aan: “Het is de bedoeling dat het publiek flink lacht, maar het is wel mooi als het er nog wat in ziet. Want daar heeft de schrijver erg z'n best op gedaan, toch?” Montie heeft als uitgangspunt van zijn stuk het bijbelse verhaal van de uitdrijving uit het Paradijs genomen. “ Ik wil duidelijk maken dat wij onszelf hebben aangepraat dat wij verdreven moesten worden uit het paradijs.”

Trudy de Jong vindt het goed dat Montie de komedie een diepere laag heeft gegeven. “Hij laat zien hoe snel in een groep hiërarchie, opportunisme en eigen belang de overhand nemen, net als in het dagelijks leven. En je ziet dat kinderen zelfs ook al zo zijn.”

De meeste actrices praten tijdens een pauze in de repetitie liever over hun tijdelijke 'reïncarnatie' als kind. Want wat is er leuker dan weer eens touwtje te springen, te hinkelen, handje te klappen of een diabolo heel hoog in de lucht te gooien en het tollende ding met volle trots weer op te vangen?