Palestijns havenproject komt nog niet van de grond

JERUZALEM - “Wie hoopt dat er vrede kan komen met de Palestijnen, heeft het verkeerd. Het is hetzelfde als het berijden van een tijger. Dat gaat alleen goed zolang de tijger het leuk vindt.”

Het Israëlische parlementslid Ben Elissar van de oppositionele partij Likud, een partij die tegen de recente vredesverdragen is, waarschuwde gisteren premier Kok en minister Van Mierlo van buitenlandse zaken voor al te naïeve steun aan het vredesproces. “Het spijt me dat ik mensen van goede wil tot de realiteit moet terugbrengen. Maar ik betracht het Midden-Oosten zoals het is. U kijkt naar de snelle veranderingen in Oost-Europa en denkt dan dat hetzelfde kan gebeuren in het Midden-Oosten. Maar helaas verandert deze regio niet zo snel. Syrië is nog net zo'n tyrannie als vroeger”, aldus Ben Elissar, wiens Likud-partij wellicht weer aan de macht komt na de voor dit jaar voorziene verkiezingen in Israël.

Deze waarschuwing kregen premier Kok en minister van buitenlandse zaken Van Mierlo gisteren toen zij te gast waren in het Israëlische parlement, de Knesseth. Maar er klonken ook meer vredelievende geluiden. Parlementslid Merom van de regerende Arbeiderspartij was het roerend eens met Kok en Van Mierlo: de al gesloten vrede met Jordanië pakt in de praktijk zeer goed uit, terwijl alle vredesbesprekingen te zamen inmiddels lijken uit te monden in een vredesproces dat het hele Midden-Oosten omvat en een eind maakt aan decennia van oorlog in de regio.

Hoe vredelievend ook, de Arbeiderspartij maakte wel nog eens duidelijk dat er in het vredesproces over één punt niet valt te praten: Oost-Jeruzalem. Dit in 1967 door Israël veroverde stadsdeel, dat in 1980 is ingelijfd, blijft de ongedeelde hoofdstad van Israël. Nederland erkent deze inlijving niet, reden voor minister Van Mierlo om later op de dag op bezoek te gaan bij het Palestijnse Orient House in datzelfde Oost-Jeruzalem.

Kok en Van Mierlo maakten ook nog een rondwandeling door de oude stad van Jeruzalem, die tot het omstreden oosten van de stad behoort. Een kerk, twee moskeeën en een joodse religieuze plaats werden hier bezocht. Bij de klaagmuur een keppeltje op, in de moskee de schoenen uit: Kok en Van Mierlo pasten zich voortdurend aan de verschillende religieuze gebruiken aan. Enige verwarring ontstond toen bij de Klaagmuur een luid zingende orthodoxe jood opeens 'Allahu Akbar' begon te roepen. Dit raadsel kon ter plekke niet worden opgelost, zodat Van Mierlo verwonderd verder liep.

Ronduit glunderend was de D66-minister toen hij in de Knesset, het parlement, de staatshervormingen besprak die Israël momenteel doorvoert. Want wat D66 in Nederland nooit is gelukt, staat hier in Israël op stapel: de rechtstreeks verkozen minister-president. Parlementsvoorzitter Weiss legde uit dat er voortaan tegelijkertijd met de parlementsverkiezingen ook verkiezingen voor de minister-president worden gehouden, zodat het land een gemengd parlementair-presidentieel stelsel krijgt. “Maar daar is in Nederland geen meerderheid voor”, zo blies Kok het sprookje van Van Mierlo uit. Israël heeft overigens een heel ander motief voor de staatshervorming dan dat wat D66 altijd bewoog: de Israëliërs willen eindelijk een wat stabielere regering. “Nu is er elke week wel een motie van wantrouwen in het parlement”, zo vertelde de laconieke Kamervoorzitter Weiss.

Fokker

Vandaag bezoeken Kok en Van Mierlo de Gaza-strook, een van de Palestijnse gebieden waaraan Israël autonomie heeft verleend. De voorzitter van het Palestijns gezag, Arafat, zal daar naar verluidt vandaag de Nederlanders vragen om hulp bij de aanschaf van twee nieuwe Fokker 50-vliegtuigen. Twee vliegtuigen is het maximum dat de Israëliërs in het vredesverdrag aan de Palestijnen hebben toegestaan, en die twee toestellen wil Arafat nu dus graag uit Nederland betrekken. De F50's zouden zowel voor burgerluchtvaart als voor vracht worden gebruikt. Die vracht zal waarschijnlijk bestaan uit bloemen, aardbeien en andere bederfelijke waar, die de Palestijnen nu nog via Israëlische transportkanalen moeten uitvoeren. Daarbij stuiten de Palestijnse exporteurs nog vaak op Israëlische tegenwerking, reden om te streven naar eigen verbindingen.Tot die eigen verbindingen met de buitenwereld behoort ook de aanleg van een zeehaven, een oude droom van Arafat voor de verwezenlijking waarvan minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking al 40 miljoen gulden uitgetrokken heeft, en de Fransen ruim dertig miljoen gulden. Het is de Nederlanders echter niet gelukt om het project op tijd rond te krijgen, zodat Kok en Van Mierlo niet, zoals aanvankelijk gehoopt, vandaag de eerste spade de grond in kunnen steken. De Nederlandse verwachting dat ook Duitsland met circa 25 miljoen gulden zou bijdragen aan de aanleg van een Palestijnse haven, is niet uitgekomen. Nederland hoopt er nog steeds op, maar een woordvoerder van de Duitse minister van ontwikkelingsamenwerking zei vorige week dat Duitsland zeker dit jaar geen geld meer heeft voor zo'n haven. Nederland zoekt samen met de Palestijnen nu naar andere geldschieters, bijvoorbeeld de Europese investeringsbank (EIB). Uiterlijk in maart moet er begonnen worden met de aanleg van de vracht- en vissershaven, omdat daarna het getij tegen zit en er tot de volgende winter niets meer gedaan kan worden. Een woordvoerder van Pronk zegt echter dat de haven er komt, “hoe dan ook”. Hoofdaannemer van het project zal Ballast Nedam zijn.

Eigen vliegtuigen en een eigen zeehaven hebben weinig zin als het achterland beperkt blijft tot de straatarme Gaza-strook, dat oneerbiedig wel wordt omschreven als één groot vluchtelingenkamp. Maar ook daarvoor weet Nederland een oplossing waar ook het eigen bedrijfsleven baat bij heeft: de bouw van een lang viaduct over Israël heen van Gaza naar de Palestijnse gebieden op de westelijke Jordaanoever. Dat is een idee van de Israëliërs, die daarover deze week uitgebreid met premier Kok hebben gesproken.

Het Nederlands economisch belang is op de rondreis van Kok en Van Mierlo duidelijk niet vergeten. De herijking van het buitenlands beleid, die economische zaken, buitenlandse zaken en ontwikkelingssamenwerking dichterbij elkaar moet brengen, lijkt deze week al praktijk.

Ook in Israël heeft de reis van Kok en Van Mierlo al het nodige opgeleverd voor het Nederlandse bedrijfsleven, zij het dat het allemaal nog in de studiefase verkeert. Het voorstel om voor de Israëlische kust land aan te winnen, waar Boskalis ideeën over heeft, gaan Israël en Nederland nader onderzoeken, waartoe zij beide een miljoen dollar uittrekken. Verder heeft Nederland bijna een miljoen gulden uitgetrokken voor haalbaarheidsonderzoeken naar twee andere projecten, waar ook weer Nederlandse bedrijven van kunnen profiteren. Het gaat daarbij om de bouw van een metro in Tel Aviv en de aanleg van een aardgasleiding van Egypte naar het Israëlische Haifa.

Het wekt al met al weinig verbazing dat er zeventien Nederlandse bedrijven zijn meegereisd met Kok en Van Mierlo, ook al is er dan officieel geen sprake van een handelsmissie.