Verhagen (CDA): Coalitie pleegt sluipmoord op publieke omroep

DEN HAAG - Geen woordvoerder mediabeleid van de coalitiefracties zal het hardop toegeven. Maar wie let op daden, zegt CDA-Kamerlid Maxime Verhagen, merkt dat PvdA, VVD en D66 de publieke omroepen steeds meer in het nauw drijven. Zinspelingen op minder kanalen, geen landelijke ontvangst meer van radio-zenders en de inkomsten die steeds verder worden afgeknepen: “Paars pleegt een sluipmoord op de publieke omroep.”

Vandaag stemt de Tweede Kamer over de liberalisering van de mediawet, een aantal min of meer technische wetswijzigingen die meer marktwerking in het omroepbestel moeten brengen. Over de toekomst van de publieke omroep ging het debat niet, die discussie wordt in april gevoerd als de Kamer de reactie van staatssecretaris Nuis op het advies van de commissie-Ververs bespreekt. Toch is al duidelijk zichtbaar welke kant de coalitie met het publieke bestel op wil, stelt Verhagen vast. En dat voorspelt weinig goeds.

Het begint er al mee dat de paarse woordvoerders de inrichting van het omroepbestel omdraaien, vindt de CDA'er. Hij gaat uit van de publieke omroepen en beoordeelt commerciële concurrenten op de vraag wat zij de kijker en luisteraar eventueel extra te bieden hebben. Bij de coalitiepartijen is het precies andersom. “Als je hun redenering doortrekt, is er straks nog een zendertje beschikbaar voor de publieke omroepen die daar mogen doen wat de commercie laat liggen: nieuws, klassieke muziek, hoorspelen. Dat gaat voorbij aan het brede karakter van de publieke zenders. Juist het aanbieden van een totaal pakket, met cultuur, educatie, informatie maar ook amusement, is altijd met de publieke omroep verbonden geweest.”

Veiling

Tijdens het debat over de liberalisering van de mediawet kwam de Kamer hardhandig met Nuis en minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) in botsing over de veiling van radio-frequenties voor commerciële omroepen. De Kamer wil die aan regels binden, zodat ook andere commerciëlen dan 'de cd-machines' een kans maken bij de veiling. Verhagen steunt de regeringspartijen daarin. “Maar zij denken dat ze daarmee verscheidenheid aanbrengen die op hetzelfde neerkomt als de pluriformiteit van het publieke bestel. Dat vind ik heel veelzeggend. Volgens mij gaat het om wezenlijk andere zaken. Het publieke bestel waarborgt uiting van veel verschillende opvattingen, zodat iedereen daarvan kennis kan nemen en zijn eigen afweging kan maken. Dat is essentieel voor de parlementaire democratie. En toch heel iets anders dan er voor zorgen dat commerciële zenders niet alleen soft-pop brengen, maar ook klassiek en jazz.”

Het is juist die pluriformiteit die door de paarse fracties bedreigd wordt, meent Verhagen. De coalitiepartijen leggen steeds meer nadruk op de herkenbaarheid van zenders, in plaats van herkenbaarheid van omroepverenigingen. De omroepen moeten meer samenwerken, om elke zender een eigen gezicht te geven. “De publieke radio kent nu een nieuwszender, een familiezender, een popzender, een voor klassieke muziek en een voor minderheden. En wat vindt vooral de VVD nu? Die popzender moet maar weg, want de diverse omroepen zijn er toch niet meer in te herkennen en de commerciëlen kunnen dat ook. Zo gebruik je zenderkleuring voor het uitkleden van de publieke omroep. Met de televisie zal het niet veel anders gaan. Wij zijn het daar niet mee eens. Samenwerking is prima, maar die mag niet ten koste gaan van de identiteit van de omroepverenigingen.”

Maar maken de omroepen die identiteit nog wel waar, stelt hun eigen gezicht nog wel genoeg voor? “Jazeker” antwoordt Verhagen. “De KRO en de NCRV hebben nog een duidelijke identiteit. Wat ik bij de paarse fracties proef, is dat ze die niet zien. Zij kunnen zich wel wat voorstellen bij hoe de EO met de identiteit omgaat, zeg maar, wat meer geprononceerd. Maar de gematigde manier, die meer rekening houdt met ontwikkelingen in de Nederlandse samenleving, herkennen de paarse partijen niet. Volgens hen stelt dat niets voor en daarom mag het er niet zijn. Het lijkt op wat Korthals Altes onlangs over het CDA zei, dat er voor de christen-democratie als politieke stroming geen ruimte meer is. Hij erkent wel een rol voor RPF, SGP en GPV, maar de identiteit van het CDA kan hij niet plaatsen.”

Maar hebben zowel het CDA als de publieke omroepen die miskenning door de huidige coalitie niet aan zichzelf te wijten, door jarenlang comfortabel achterover te leunen in een vanzelfsprekende machtspositie? “Zowel bij de omroepen als in het mediabeleid is er veel te defensief gereageerd”, geeft Verhagen toe. “Dat moet offensief, laten zien wat voor jou van waarde is. Antwoord zoeken op de vraag hoe je een pluriforme omroeporganisatie plaatst in de huidige wereld, waarbij de commercie een rol speelt. We kunnen onszelf dat als CDA ook kwalijk nemen. Wij hebben veel te lang gedacht: laten we maar een hek om de publieke omroep zetten en doen alsof de commerciële omroep niet bestaat.”

De opstelling van de PvdA in het debat over de liberalisering van de mediawet noemt Verhagen 'heel opmerkelijk'. “Het is een heel andere PvdA dan vroeger. Woordvoerster Van Zuylen gaat in haar woordkeus volstrekt voorbij aan de waarde van de publieke omroep. Neem bijvoorbeeld ons voorstel om Radio 5 op de FM te zetten. Hoe fel ze daar op reageerde, ze wilde de discussie er niet eens over aangaan. Sterker nog, ze vindt dat de publieke omroep maar frequenties moet inleveren, ten gunste van commerciële omroepen.”

Geldbronnen

Verhagen maakt zich grote zorgen over de financiering van de publieke omroep. De coalitie laat geldbronnen opdrogen, zonder om te zien naar nieuwe. “Stel dat je Radio 3 uit het publieke bestel haalt en op de tv alle amusement schrapt. Dan verdwijnen er enorm veel reclame-inkomsten. Dat kun je alleen compenseren door verhoging van het kijk- en luistergeld. Maar daar hoor je de VVD niet over. En wat te denken van de verkoop van de programma-gegevens van de publieke omroep die de paarse fracties willen opleggen? Dat moet tegen een redelijke prijs, zeggen ze. Maar dat geldt niet alleen voor degene die koopt.”

Zo draaien PvdA, VVD en D66 de geldkraan dicht en de publieke omroep de nek om, zegt Verhagen. “Wat ik zie gebeuren, brengt me tot de conclusie dat het einde van het publieke bestel naderbij komt, als paars na de volgende verkiezingen blijft zitten.”