'Den Haag snapt Europa niet en mist daardoor kansen'

STRAATSBURG - Den Haag klaagt steen en been over de miljarden die het moet afdragen aan Brussel. En tegelijk laat Nederland mogelijkheden liggen om iets van de EU terug te krijgen. “Autistisch gedrag”, noemt europarlementariër Laurens Jan Brinkhorst (D66) dat, “veroorzaakt door ambtelijke onkunde en door het virus van Bolkesteins nationalisme.”

Nederland begint te merken dat de Europese Unie geld kost. Tot 1991 kreeg Den Haag meer dan het aan Brussel betaalde. Inmiddels loopt Neêrlands netto bijdrage in de miljarden per jaar. Tegen het eind van de eeuw zal Nederland netto zes miljard betalen aan de EU. Gerekend per hoofd van de bevolking is dat meer dan enig andere EU-lidstaat en alleen vergelijkbaar met de bijdrage van Duitsland.

Minister Zalm van Financiën laat geen gelegenheid voorbij gaan om die 'grove onrechtvaardigheid' aan te klagen. Zalm vindt dat er in 1999 een eind moet worden gemaakt aan de grootste uitgavenposten van de EU: het regionaal beleid en de landbouwpolitiek.

Brussel moet zich niet meer bezighouden met dure doch oncontroleerbare projecten in de achterblijvende regio's van Europa, vindt Zalm. De EU zou aan de armere lidstaten macro-economische steun moeten geven en die lidstaten zelf verantwoordelijk moeten houden voor een verantwoorde besteding daarvan. En de landbouwpolitiek moet terug in handen worden gegeven van de lidstaten, die dan zelf de steun aan hun boeren moeten zien te financieren.

“Het ministerie van financiën heeft nooit anders gedaan dan klagen over de uitgaven van de EU”, zegt europarlementariër Laurens Jan Brinkhorst, “Maar in het verleden werd dat geluid gecorrigeerd door andere departementen, zoals Buitenlandse zaken en Landbouw. Nu ontbreekt het in Den Haag echter aan tegenwicht.”

De Nederlandse landbouw heeft decennia lang geld van Europa ontvangen. Sinds de hervorming van het landbouwbeleid, drie jaar geleden, gaat de EU-steun meer naar andere landen. Landen als Frankrijk, Ierland en Denemarken plukken nu de grootste vruchten van de Brusselse inkomenstoeslagen.

Maar, als je dan voorstelt om het landbouwbeleid weer in handen te geven van de lidstaten, schiet je jezelf in de voet, zegt Brinkhorst: “Het Europees landbouwbeleid is destijds opgezet om de interne markt mogelijk te maken. Het vrij verkeer van goederen en diensten was niet haalbaar zonder een ordening van de markten voor landbouwprodukten en een ondersteuning van de boereninkomens. Die interne markt is voor Nederland van levensbelang. Je ondergraaft die wanneer je het Europees landbouwbeleid afschaft en aan de lidstaten overlaat.”

Nederland is in het verleden altijd terughoudend geweest bij het maken van aanspraken op de regionale steun, die andere grote uitgavenpost van de EU. Die steun was er voor de achterblijvende regio's en niet voor de rijke naties. Geconfronteerd met de stijgende EU-contributie werd het roer drie jaar geleden omgegooid en wist Den Haag miljoenen binnen te halen voor Flevoland, dat enkel dank zij een statistische afwijking (veel inwoners werken in Amsterdam) als arme regio kon worden aangemerkt.

Onhaalbaar

Den Haag vindt dat er in de toekomst helemaal geen steun meer aan regio's moet worden gegeven, maar alleen nog aan lidstaten wier nationaal inkomen ver beneden het Europees gemiddelde ligt. Zo gauw dat voorstel op tafel komt, zullen de Europese partners zich Flevoland herinneren, zegt Brinkhorst: “Het afschaffen van het regionaal beleid van de EU is onhaalbaar. Je krijgt daarvoor nooit een meerderheid. Nederland houdt vast aan een Europa van zelfstandige staten. Het woord solidariteit komt in het verhaal niet voor.”

Bovendien, zegt Brinkhorst, vergeet Den Haag dat de regio's aan belang winnen in de Europese Unie. Regionale overheden uit andere landen vinden al hun weg in Brussel en speciaal voor de regio's is er inmiddels een comité opgericht. Maar in Nederland moet alles nog via Den Haag lopen.

Volgens de europarlementariër van D66 mist Nederland kansen door een schrijnend gebrek aan kennis van Europa. Haagse ambtenaren kennen Brussel niet, aldus Brinkhorst. Het gevolg van een oude gewoonte: “Als enige van de zes oprichters van de EEG heeft Nederland de banden doorgesneden tussen de Haagse departementen en het Brusselse ambtenarenapparaat. Nederlandse ambtenaren die naar Brussel vertrokken, werden geacht Europa te dienen en niet langer aan Den Haag te denken.” Landen als Frankrijk en Italië detacheren ambtenaren in Brussel, die na een paar jaar terugkeren naar de eigen hoofdstad mèt hun kennis van Europa. Nederlandse toppers daarentegen blijven in Brussel en keren niet naar Den Haag terug.

Den Haag kent Europa niet en mist daardoor creativiteit. Dat Zalm zich zorgen maakt over de snel stijgende afdracht aan Brussel is terecht, zegt Brinkhorst, maar in plaats van te pleiten voor het afschaffen van regionaal beleid en landbouwpolitiek zou hij wegen moeten vinden om Europese uitgaven in Nederlandse richting om te buigen: “Neem het asielbeleid. Iedereen erkent dat het probleem van de immigratie te groot is geworden voor de individuele lidstaat. Het is een Europees probleem. Landen als Duitsland en Nederland worden door immigratie zwaarder belast dan anderen. Waarom zou de Europese Unie dan geen financiële bijdrage kunnen leveren aan de opvang van asielzoekers? Dat is voor de zuidelijke lidstaten eerder acceptabel dan het afschaffen van de voor hen belangrijke regionale steun.”

Nationalisme-virus

Het is niet alleen onhandigheid wat de klok slaat, zegt Brinkhorst; de Nederlandse Europa-politiek is geïnfecteerd door Bolkesteins nationalisme-virus. Nederland heeft steeds de nadruk gelegd op de economische integratie van Europa. Op het politieke vlak ging de transatlantische band, de samenwerking met de Amerikanen - bij voorbeeld binnen de Navo - boven de Europese samenwerking. Sinds de val van de Berlijnse muur moet Europa echter voor zichzelf zorgen. En dat, zegt Brinkhorst, kan niet zonder een politieke integratie. Nederland houdt echter vast aan het oude stramien van de economische eenwording van zelfstandige EU-lidstaten. En dat is, volgens Brinkhorst, voor een goed deel te wijten aan VVD-leider Frits Bolkestein. “Bolkestein heeft school gemaakt, hoewel iedereen zegt het met hem oneens te zijn. Maar ook Bolkestein weet niets van Europa.”

De meeste europarlementariërs van de VVD, in Straatsburg fractiegenoten van D66, delen dat oordeel, zegt Brinkhorst. Maar zij krijgen binnen de eigen partij geen gehoor. En in de Tweede Kamer is het niet anders: “VVD-Kamerlid F. Weisglas wordt gedwongen een visie te verdedigen die de zijne niet is.” De irritatie die de afgelopen weken groeide tussen beide regeringspartijen komt weer boven: “Wanneer Hans van Mierlo door een bezoek aan het Orient House de Palestijnse aanwezigheid in Jeruzalem erkent, volgt hij het Europese beleid. Het lawaai dat de VVD daarover maakt is een ontkenning van het buitenlands beleid van de EU. Als wij over de schande van Srebrenica maar tien procent van dat lawaai hadden gemaakt, dan was Leiden in last geweest.”

Met de nadruk op de boekhouding en het belang van de eigen nationale staat stevent Nederland af op een isolement in Europa, zegt Brinkhorst: “Dat is jammer. Nederland zou juist in deze fase een belangrijke rol kunnen spelen, als een van de oprichters van de EEG, als sterke economie en een land met een gezond monetair beleid. Maar nu het erop aan komt een sterk en democratisch Europa te bouwen, deinst Den Haag terug. Nederland is het onbegrepen land van Europa aan het worden.”