REALITY

In 1865 schreven de gebroeders de Goncourt hun roman Germinie Lacerteux, over een dienstbode die aan hysterie en drankmisbruik tenonder gaat.

Niet dat de broertjes uit een geslacht van hysterische alcoholici stamden, maar voor hun boeken daalden ze de maatschappelijke ladder af en keken, romantisch voyeuristisch, rond in een wereld die ze niet van dichtbij kenden, die van het ziekenhuis, de onderwereld en de prostitutie. Een datum in de literatuurgeschiedenis, omdat het aangeeft dat de kunst belangstelling begon te tonen voor de werkelijkheid of wat men daarvoor aanzag.

De oude tragedies deden nog hoogst symbolisch over het bestaan. De spelers liepen met maskers op, poogden niet er 'echt' uit te zien en wat ze spraken en deden moest vooral voorbeeldig zijn. Dit cultuurgoed zakte langzaam weg tot de poppenkast voor kinderen, en er kwamen mensen en emoties voor in de plaats op het podium.

Ook bij de 'uitvinding' van de roman ging het aanvankelijk wat stijf en onrealistisch verheven toe maar halverwege de negentiende eeuw ontdekte men, ongeveer tegelijkertijd met de fotografie, de aantrekkingskracht van de pure werkelijkheid. In feite laat de cultuurgeschiedenis grof gezegd steeds een groeiende hang naar realisme zien, zij het vaak onderbroken door intermezzi van opperste verbeelding. In de twintigste eeuw raken dichter en kunstenaar zelfs geïnspireerd door de nietigheid van een lucifersdoosje of een gespreksflard in de tram.

Reality-tv, waarover momenteel zoveel te doen is, verbaast me dus niks. Na de eerste fase waarin de werkelijkheid gespeeld werd, ontdekken ze bij de televisie, zoals voorheen in het toneel en de literatuur, dat het 'moois' allemaal op straat ligt. En net als de gebroeders Goncourt lopen ze eerst de hoeren, tollenaars en ziekenbroeders in de weg om het allemaal vast te leggen. En als ik gelijk krijg zal in de volgende fase de camera op de volstrekte, ongeselecteerde werkelijkheid vallen, en krijgen we urenlang beelden van vallende regen in een straat waar niks gebeurt, of registraties van kroeggesprekken. Ja, dan zal de televisie tenslotte worden waar het allemaal om begonnen was, het aquarium waarin je geen visvoer hoeft te gooien.