'Gelapte ramen gaan voor'

,,Zou het 'Zwanenmeer' niet eens in rolstoelen kunnen worden gedanst?'' De gedachte alleen al doet mensen uit de kunstwereld de rillingen over de rug lopen. ,,Het Zwanenmeer in rolstoelen? Ik kan geen piano spelen. U vraagt mij toch ook niet om Debussy te vertolken? Kunst moet beoordeeld worden op basis van kunstcriteria.'' En iemand anders: ,,Wie gaat daar nou naar kijken? Dat is ook een criterium.''

Het is maar één voorbeeld uit een moeizame discussie. Woensdag vond in de Amsterdamse Singelkerk de presentatie plaats van het boek 'Kunst en handicap in Nederland' van Linus Hesselink en Petra Jorissen. Uit hun onderzoek blijkt dat kunstopleidingen nauwelijks toegankelijk zijn voor gehandicapten en dat gehandicapte, professionele kunstenaars weinig hulp krijgen. Trouw liet Jorissen woensdag al aan het woord.

De reacties maken duidelijk dat 'kunst en gehandicapten' een onverkend terrein is. Roel Mulder van het Voorzieningsfonds voor kunstenaars formuleert treffend: ,,In de kunstwereld is het taboe om niet jong en fit te zijn. Het is een harde wereld van kleine zelfstandigen. Gehandicapte kunstenaars zijn een vergeten groep. Maar bij kunst gaat het altijd om strijd tussen de kunstenaar en zijn omstandigheden. Gehandicapten kunnen juist daarom heel veel interessants produceren.''

Voordat het zover is, moet er nog heel wat gebeuren. Beleidsmakers stelden zich woensdag weifelend op. Zij 'kwamen vooral luisteren' of 'hadden nog slechts beperkte gedachten over het onderwerp'.

Haast iedereen vond dat puur fysieke belemmeringen uit de weg moeten worden geholpen. Jan Nagtegaal, directeur van Handicap en Studie, hekelde het feit dat faciliteiten voor gehandicapten bij onderwijsinstellingen vaak sluitpost zijn. ,,Gelapte ramen of nieuwe computers gaan voor.'' Ellen Visser wees op de cirkelredenering waaraan zij zich schuldig maken: ,,Omdat de voorzieningen slecht zijn, melden weinig gehandicapten zich aan en dat vinden instellingen weer een reden om de voorzieningen niet te verbeteren.''

Veel gevoeliger dan fysieke aanpassingen lag de door Jorissen bepleite mentaliteitsomslag. Zij vindt dat kunst van gehandicapten moet worden geïntegreerd in de reguliere kunstwereld, derhalve gesubsidieerd uit kunstpotten en niet uit welzijnspotten. Haar 'huiver voor apartheid' zorgde voor gemor bij sommige toehoorders: Kunnen gehandicapten niet beter 'eigen' kunst maken?

Pia van den Berg, directeur van het Amsterdamse theater De Engelenbak, heeft eens een Shakespeare-vertolking door verstandelijk gehandicapten gezien: ,,Ik werd zo afgeleid doordat de spelers liepen te kwijlen en te krabben en niet op tijd opkwamen en afgingen, dat het stuk niet meer overkwam. Het was gewoon te moeilijk voor hen. Lichamelijk gehandicapten snappen wel alles, maar hebben weer een speciale mise en scène nodig. Er moet geschikt repertoire worden gekozen of gemaakt.''

In de loop van de middag werd duidelijk dat de resultaten van het gepresenteerde onderzoek niet snel in beleid zullen worden omgezet. Agnes van Wijnen van de Gehandicaptenraad: ,,Ik sluit niet uit dat we misschien in de toekomst meer aan kunst gaan doen, maar wij zijn nou eenmaal een kleine organisatie die moet opboksen tegen ontzettend veel uitsluiting en discriminatie.''

Ton Brandenbarg van de Raad voor Cultuur denkt wel dat het boek op het juiste moment komt: ,,Het hele Nederlandse cultuurbeleid staat nu ter discussie. Ik denk dat we toe moeten naar een beleid op basis van culturele diversiteit, met meer dan eéé kwaliteitsnorm. Daarbinnen past ook kunst van gehandicapten. Het Concertgebouworkest wordt toch ook strenger beoordeeld dan een willekeurige andere instelling?'' De raad gaat de staatssecretaris voorlopig echter niet adviseren over kunst en gehandicapten. Brandenbarg: ,,Hij heeft daar niet om gevraagd. Misschien moet er meer druk uit de samenleving komen.'' Jorissen is het daar roerend mee eens: ,,Daarom moeten gehandicapte kunstenaars zich verenigen.''