Uit BRIEVEN van lezers

Gerstein Na het lezen van het artikel van Ben van Kaam in Trouw van 22 juli zal de vraag rijzen of Jo Satter er meer dan tweeëntwintig jaar voor nodig had om zich te herinneren dat hij in het 'bezit' was van het 'Gerstein-document'. Het ouderlijk huis werd na de oorlog niet opgebouwd, de veestapel niet vergoed, er was geen of nauwelijks steun en het geld zat in het verzet; de grond moest dus verkocht worden. Er restte slechts een schuur.

Mijn vader vertelde spaarzaam over de oorlog tot ongeveer mijn veertiende, daarna werd ik een van de aanspreekpunten. Met vertellen bedoel ik het verwoorden van zijn eigen belevenissen. Wij kinderen, als zovele anderen, groeiden op met dit verleden van onze ouders, beginnend bij de stille tocht op 4 mei. Erg indrukwekkend vroeger, maar het werkelijke waarom kwam later.

Zo ook is het 'Gerstein-document' ter sprake geweest. Lou de Jong suggereert in zijn dissertatie dat mijn vader er door zijn programma 'De Bezetting' aan herinnerd werd. Ik weet niet beter dan dat er iets vreemds was aan het schrijven van Cor van de Hooft. Het werd in oorlogstijd besproken en gewogen voor publikatie. De overwegingen doet Ben van Kaam in zijn artikel uit de doeken.

Na de bevrijding echter wilde men er nog niet aan. Mijn vader heeft het document na gebleken desinteresse weer opgeborgen. De contacten tussen mijn vader en Lou de Jong waren frequent te noemen voor twee mensen die niet bevriend waren. Mijn vader stak zijn ergernis niet onder stoelen of banken ten aanzien van de moeite die De Jong zich als officiële geschiedschrijver moest getroosten om de Nederlandse Staat tevreden te stellen. Lou de Jong mocht simpelweg niet alles publiceren of het nu Indië of Nederland betrof.

Het artikel van Ben van Kaam toont maar weer eens aan dat er ook in de Tweede Wereldoorlog meer belangen mee speelden dan menigeen zich tegenwoordig, gedachtig 'Neerlandsch voorbeeldige mensch- en vaderlandlievendheid', durft voor te stellen.

Amsterdam Wessel Satter

Macho's

Dat geschiedschrijving HIS-story bevat en nooit HER-story weergeeft wordt ons dezer dagen weer gedemonstreerd. Geschiedenis is altijd weer het verhaal, verteld vanuit de wereld van de ferme jongens stoere knapen met hun macho-gedrag, oorlogstuig en totaal verkokerde blikveld. De wereld van het 'ons kent ons', getuige de ouwe-jongens-krentenbroodtaal van overste Karremans die collega Mladic nog een hand boven het hoofd weet te houden. Een wereld waarin de verschillen niet zijn vast te stellen en er tussen de 'good' en 'bad guys' moeilijk onderscheid is aan te brengen. Nee, dat wil ik graag geloven. In het duister van het vechtbedrijf zijn alle katten grauw en wil niemand voor de krachtpatserij van de ander onderdoen.

Maar het hoort niet te gaan om guys of heldendom! Waar het om moet gaan is het verhaal, verteld vanuit al die wanhopige ten hemel schreiende vrouwen, kinderen en hun talloos vermiste geliefden. Dat zou geschiedenis moeten maken en het is dáár dat het onderscheid tussen goed en kwaad duidelijk wordt. Het verschil dat bestaat tussen beulen en slachtoffers lijkt me tenminste niet al te ingewikkeld vast te stellen.

Almelo Nelien van Melle

Autonomie

Het artikel van Herman Verbeek in Trouw van 21 juli heb ik met belangstelling gelezen, speciaal omdat hij de vraag opwerpt over reële historische analyse. Wat mij echter verbaast is dat hij de Balkanhistorie pas met de Habsburg-monarchie laat beginnen.

Heeft de eeuwenlange bezetting van de gehele Balkan door het Ottomaanse Rijk niet meer zijn stempel nagelaten dan de genocide door de Kroaten onder Hitler op de joden (en Serviërs)? Ook dat Servië eeuwenlang een vorstendom c.q. koninkrijk was in tegenstelling met Bosnië-Hercegovina en zich het eerst aan de Turkse heerschappij ontworstelde (in 1817) duidt iets van de verschillen tussen de twee landen aan.

Gouda B. A. V. Wolf-Majer

Recht patiënt

In Trouw van 25 juni schrijft de ethicus drs D.P. Touwen over de discussie naar aanleiding van een conferentie, georganiseerd door het college voor ethische en levensbeschouwelijke aspecten van de zorgverlening (Celaz) van de Nederlandse Zorgfederatie (NZF). Inzet is het recht van zelfbeschikking van de patiënt binnen het kader van onder anderen de wet op de medische behandelingsovereenkomst. Touwen laat verschillende visies de revu passeren: de beterwetende medicus, de medicus die zijn grenzen erkent en de medicus die vanuit een gedeelde levensovertuiging naast de patiënt staat. Touwen lijkt te kiezen voor het derde model in zijn pleidooi voor de keuzevrijheid van de patiënt om een arts te mogen kiezen “wiens (levensbeschouwelijke) overtuiging aansluit bij die van hemzelf.”

Misschien is die wens een vrome gedachte. Sociologisch bezien wellicht het begin van een nieuwe verzuiling. Toch hebben we in onze pluralistische en multiculturele samenleving van vandaag, waar ook Trouw over schrijft, gekozen voor een andere oplossing, namelijk die van de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging in artikel 6 van de Grondwet. Een patiënt die zich daarop beroept mag nooit door een 'bed-weterige' arts met een kluitje in het riet ingestuurd worden, zoals het eerste model van Touwen praktizeert. Inderdaad moet de arts in deze situaties zijn grenzen erkennen; het gaat namelijk om de grondrechten van de ander als mens en patiënt.

Het wordt tijd dat het begrip vrijheid van godsdienst en levensovertuiging weer eens stevig wordt opgefrist. Het gevaar dreigt immers dat we anders in levensbeschouwelijk gelijkgestemde groepjes uiteen vallen, of als 'deskundologen' elkaars grondrechten vertrappen.

Voorschoten Mr. drs. J. Cor Schaap

Scientology (2)

De ingezonden brief van woordvoerster en public relations officer van de Scientology Kerk Amsterdam, Julia Rijnvis (Trouw, 25 juli) reageert op eerdere berichtgeving betreffende nieuwe religieuze bewegingen in Trouw. De Scientology'kerk' treedt naar buiten omdat ze in de gaten krijgt dat de kritiek op en onthullingen over deze gevaarlijke science-fiction-achtige 'religie' toenemen. Dat deze beweging in Amerika als een religie wordt erkend zegt helemaal niets over het bona fide karakter ervan.

Dat er in Duitsland een anti-scientology-atmosfeer ontstaat komt omdat duidelijk wordt dat de scientologen onder vele dekmantels een steeds belangrijkere maatschappelijke en economische invloed dreigen te krijgen. Scientologen kom je ook in Nederland onder diverse dekmantels (zoals Narconon en Nederlands comité voor de rechten van de mens) tegen. In Nederland heeft de president van de arrondissementsrechtbank te Amsterdam, in een kort geding tussen Scientology en uitgeversmaatchappij Reader's Digest op 20 september 1991, bepaald dat het niet onrechtmatig is de 'kerk' af te schilderen als “een misdadige organisatie met mafia-achtige trekken die zich op grote schaal bedient van intimidatie en bedreiging met als uitsluitend oogmerk om geld aan haar volgelingen te onttrekken.” Dit is in hoger beroep door het gerechtshof te Amsterdam, bij arrest van 9 april 1992, bekrachtigd.

's-Hertogenbosch Evert Vermeylst

Van Egeraat

Uw artikel op de kunstpagina van 1 juni over Erick van Egeraat en het door hem ontworpen gebouw van ING/Nationale Nederlanden in Boedapest trok onze aandacht. Deze zomer zijn we daar geweest; het gebouw bleek echter niet te bezichtigen. Maar met behulp van de kunstpagina, die we bij ons hadden, en na veel heen en weer gepraat kregen we een voorkeursbehandeling, zodat we Van Egeraats schepping toch hebben kunnen bewonderen, dankzij Trouw. We hebben ervan genoten. Leerdam Familie Van Kralingen