'Afspraken sociale partners aan alle bedrijven opleggen schaadt overlegeconomie'

Van onze redactie economie DEN HAAG - De vakcentrale FNV en de werkgeversorganisatie VNO-NCW laten geen spaan heel van het plan van het CNV om de afspraken van de sociale partners voortaan aan het hele bedrijfsleven op te leggen. “Niet van deze tijd en slecht voor de overlegeconomie”, zeggen ze eensgezind.

Het CNV wil dat de afspraken van werkgevers en werknemers over zaken als milieu, banen en scholing voortaan gelden voor alle bedrijfstakken. De minister van sociale zaken moet die afspraken dan algemeen verbindend verklaren (AVV). Dat doet hij normaal ook al met CAO's, maar dan voor maar één sector. De 'super-AVV' van het CNV zou voor alle sectoren moeten gelden. Het plan moet de overlegeconomie opnieuw tanden geven.

Maar volgens N. van Kesteren, directeur sociale zaken van VNO-NCW, zal juist het tegenovergestelde gebeuren. “Je doet hiermee de overlegeconomie grote schade”, waarschuwt hij. Als hart van het momenteel in het buitenland zo geprezen Nederlandse model ziet hij dat werkgevers en werknemers zich beperken tot de hoofdlijnen. “Die lijn wordt door de leden opgepakt en ingevuld. Wat goed is voor Philips hoeft niet goed te zijn voor een ander bedrijf.”

Die decentralisatie geeft flexibiliteit en dat vormt de kern van het huidige Nederlandse economische succes, zegt Van Kesteren. “Dit plan van het CNV ontdoet het systeem van zijn essentie. Je gaat een ouderwets middel als centrale sturing toepassen op moderne decentrale mechanismen. Dat werkt dus niet”, wijst hij het CNV meedogenloos af. Woordvoerder J. Sprenger van de FNV is het daarmee eens.

Afscheid

“In 1982 tijdens het akkoord van Wassenaar namen we afscheid van de overheid, in 1993 namen we afscheid van het centrale denken. De maatschappelijke werkelijkheid is divers. Als je dingen centraal vastlegt, ga je daaraan voorbij”, aldus de onderhandelaar van de werkgevers in het centrale overleg.

Het CNV wil met zijn plan de overheid opnieuw op afstand zetten. Het initiatief hoort bij de sociale partners, vindt de vakcentrale. Den Haag moet hen niet lastigvallen met wetten. Maar, zegt Sprenger, dat doet afbreuk aan de eigen verantwoordelijkheid van de regering. “Wij accepteren geen dictaten van Den Haag. Kom dan omgekeerd zelf ook niet met dictaten. Je kunt toch niet verlangen dat de minister er alleen nog een stempeltje op zet.”

Het enige wat volgens hem werkt is consensus tussen sociale partners èn de overheid. Het vorige jaar bereikte akkoord in de Stichting van de arbeid over flexibele arbeid is voor hem daarvan hét voorbeeld. “De regering neemt het akkoord helemaal over, op één puntje na. Daaraan kun je goed zien hoe krachtig een aanbeveling van de Stichting van de arbeid kan werken. De sociale partners waren het eens, de regering vult het nader in met wetgeving en in de uitzendbranche is de aanbeveling intussen vertaald in een prima CAO. Zo'n super-AVV van het CNV heb je dus totaal niet nodig.”

Ook op het vakbondswerk heeft het plan een slechte invloed, denkt Sprenger. “Wij hebben juist voor maatwerk gekozen, zo dicht mogelijk bij de werkvloer. Daar zit onze kracht. Maar het CNV loopt voor die trend weg als het 't weer op centraal niveau gaat zoeken. In het verleden hadden we in verhouding met het buitenland een lage organisatiegraad. De werknemers dachten: 'Wat zal ik nog lid worden. Het wordt toch allemaal op hoog niveau geregeld. Mijn betrokkenheid doet er niet toe.”

Sprenger ziet in het plan een terugkeer naar het oude idee van soevereiniteit in eigen kring, dat aan het begin van de eeuw in protestantse kringen opgang deed. Laat ons de eigen zaakjes regelen, zeiden de protestanten. De overheid mocht zich er niet mee bemoeien, maar wel het geld leveren. “Het tekent heel goed het verschil in politieke stijl en kijk op arbeidsvoorwaarden tussen FNV en CNV. Dat wil niet zeggen dat we niet goed met het CNV samenwerken. Maar met zulke ideeën schiet je echt niets op.”