Politie geeft zich nog niet gewonnen aan criminelen

DEN HAAG - De competitie tussen de politie en rijke criminelen heeft veel trekken van de vroegere wapenwedloop tussen Navo en Warschaupakt. Klagende generaals zijn vervangen door politiechefs die mopperen over te weinig technische middelen om de tegenstander te bevechten.

Tegelijk beseffen de chefs dat er een serieuze dreiging moet blijven. Criminelen krijgen dus tegelijk luid en duidelijk te horen dat de politie wel degelijk tot heel veel staat is.

Het probleem van de wapenwedloop dook de afgelopen week een paar keer op bij de verhoren van de parlementaire misdaadenquête. Hoe slimmer de misdaad wordt, hoe beter de politie zich moet uitrusten.

Het gaat nu even alleen om de wedloop op puur technische zaken. Niet over het juridische probleem dat rechercheurs 'met één arm op de rug' de misdaad moeten bestrijden omdat ze in een democratische rechtstaat nu eenmaal niet lukraak woningen kunnen binnen vallen of iemand zomaar als verdachte aanmerken.

Bij de wedloop in de technologie draait het om de kleine handige spulletjes: gevanceerde miniscule afluisterapparaten, gevoelige sensoren waarmee van alles kan worden getraceerd, plaatsbepalingsapparatuur waarmee de tegenstander desnoods wereldwijd kan worden gevolgd.

De politie kent globaal twee problemen: de nieuwste techniek is morgen weer verouderd en de criminelen raken steeds beter ingespeeld op technische trucs van rechercheurs. Zo is het afluisteren van autotelefoons moeilijk geworden sinds ook de boeven over zijn gestapt op het digitale GSM-net. Dat nieuwe telefoonsysteem kregen ze in hun schoot geworpen. Maar op andere fronten zijn de misdaadorganisaties zelf actief bezig met het opbouwen van een betere verdediging, vertellen verschillende politiechefs.

De Brabantse korpschef Van Amerongen waarschuwde de enquêtecommissie dat er, los van de juridische problemen, nog een andere reden is waarom de politie de laatste tijd slechts mondjesmaat probeert binnen te kijken in panden waar illegale activiteiten worden vermoed. “Een beetje crimineel heeft tegenwoordig videocamera's hangen en houdt z'n deuren goed beveiligd. Die weet dus altijd wanneer er iemand van de politie binnen is geweest.”

Bij het volgen en observeren van de auto's en schepen kan de politie gebruik maken van peilzenders. Is zo'n apparaat onder een auto geplakt dan kan die op afstand worden gevolgd. Een lid van een observatieteam, de geheimzinnige Kloosterman, klaagde echter dat hij dat systeem nauwelijks meer durft te gebruiken. “Dat soort peilapparaten zijn makkelijk te detecteren, met spullen die je gewoon in de winkel kunt kopen. Wij nemen het risico niet meer.” Het leek een mooi voorbeeld van waar de politie is verslagen.

Maar bij de verhoren van gisteren kwam politietechnicus Hellemans met een genuanceerder verhaal. Ouderwetse peilzenders zijn wellicht makkelijk te vinden, liet hij blijken. De signalen die dergelijke apparaten uitzenden zijn ook door tegenpartijt met een ontvanger op te sporen. Maar het detecteren van plaatsbepalingssystemen die via een satelliet gaan, wordt al een stuk ingewikkelder. En dat soort spullen, bekend uit zowel het militaire vak als de zeevaart, heeft de politie tegenwoordig ook in huis. Hellemans: “Het verhaal dat je elk peilapparaat van de politie tegenwoordig kunt vinden met spullen die je voor 122 gulden in de winkel koopt, is een fabeltje.” Voor hem is deze wedloop dus niet verloren.

Sectie stiekem'

Hellemans heeft een bijzondere baan. Hij is de baas van de Dienst Technische Operationele Ondersteuning. In het jargon wordt die afdeling in Driebergen betitelt als de 'sectie stiekem', al houdt de chef niet van die bijnaam. Daar in Driebergen wordt de techniek op peil gehouden. Hellemans deed in het openbaar uiteraard niet uit de doeken wat er allemaal op de plank ligt, maar werkte wel aan het versterken van het dreigingsbeeld. De onderwereld moet begrijpen dat niet alle contra-technieken te koop zijn in de winkel. De criminelen hebben geen reden zich almachtig te voelen. “Want het gaat niet om geld alleen. Voor ons is het veel interessanter om nieuwe technieken te zoeken op minder bekende terreinen. Daar wil ik het maar bij laten.” Als Hellemans gelijk heeft kennen criminelen hetzelfde probleem als kleine warlords in de grote militaire wereld. Veel simpele slagkracht is makkelijk op de vrije markt te koop, maar het bemachtigen van de nieuwste slimme wapens is al een stuk moeilijker.

Rechters, officieren van justitie en sommige rechercheurs krijgen bij de technische afdeling te zien wat er allemaal voorhanden is. “En natuurlijk ook de minister van justitie”, haastte Hellemans daaraan toe te voegen. Zo kreeg Hirsch Ballin een paar jaar geleden de zogeheten 'Gouden Toer', de zwaarst geclassificeerde rondleiding door het gebouw.

Toch hoort ook het bevoegd gezag niet alles. Zo moeten Hellemans medewerkers wel in processen-verbaal omschrijven waar en wanneer ze ergens afluister- of volgapparatuur hebben geplaatst. Maar de rechter vindt het goed dat zij niet duidelijk maken 'hoe' ze dat hebben gedaan. De technici zullen volgens de chef niet zomaar een besloten terrein opgaan of een loods binnen dringen als de officier van justitie daar geen toestemming voor gaf. Opmerkelijk was echter dat Hellemans toegaf dat veel apparatuur ook vanaf de openbare weg kan worden aangebracht. 'Hoe' dat precies gaat, vertelde hij weer niet. Hoe vaak er gaatjes in muren worden geboord werd daarmee niet bevestigd. De commissie-Van Traa vroeg daar ook niet naar.