Inwoners Nagano worden niets wijzer van Winterspelen

NAGANO - Het leven gaat in Nagano ogenschijnlijk zijn gang zoals het er altijd zijn gang gaat. Dus wurmt een menselijk mierennest zich door de drukke straten. Wanneer in een grote winkelpassage plotseling vier lieden met ski's op de rug opduiken, worden ze aangegaapt als wezens van een andere planeet.

Je moet je op veel plaatsen in de 365 000 inwoners tellende stad in de wangen knijpen om te beseffen dat je in Japan bent, en niet in een variant van China-town in een metropool elders op de wereldbol. De veramerikanisering heeft ook in Nagano toegeslagen. Een voorproefje daarvan kregen de geaccrediteerde journalisten een paar maanden geleden al. Toen stuurde een hamburgergigant een aanbeveling rond maaltijdtickets voor de gehele duur van de Olympische Winterspelen aan te schaffen. De klok rond kon je je dan volstoppen met hamburgers, cheeseburgers, fishburgers, chicken nuggets en french fries. Verontwaardigd hebben we de offerte terzijde geschoven, waar het gezaghebbende Amerikaanse opinieblad Time deze week jubelend de culinaire zegeningen in de onvermoede fast food-oase oplepelt: zeven Kentucky Fried Chickens, twee Mister Donuts en één Denny's. De McDonalds zijn niet in de opsomming verwerkt. Valt eerlijk gezegd nog mee trouwens, tien van die tenten.

We vluchten naar een van de weinige authentieke stukjes Japan in Nagano: de beroemde boeddistische Zenkoji-tempel aan de rand van de stad. Vorig jaar waren we er al ter gelegenheid van het WK schaatsen. Bij terugkeer raken we niet bedwelmd door een heftig déjà vu-gevoel, maar vallen ons de ogen uit de kassen. Pal naast de hoofdtempel staat een wanstaltig, wachttorenachtig bouwsel, dat zichzelf als studio van CBS afficheert. Het Amerikaanse netwerk heeft voor 750 miljoen gulden de rechten van de Winterspelen gekocht en wil dat op alle mogelijke manieren te gelde maken. Voor de gelegenheid is het tempelcomplex omgetoverd tot een soort reli-Disneyland. Tussen de winkeltjes, waar de gewijde souvenirs even vlot over de toonbank gaan als telefoonkaarten met erotische beeltenissen, zijn stands van IOC-sponsors gepropt. Wierooklucht vermengt zich met de baklucht uit de hamburgertent aan het begin van de passage.

Wat dat aangaat valt de monnik die tergend langzaam voortschrijdt in de winkelstraat die richting klein-Lourdes loopt, uit de toon. Devoot zingt hij zijn gebeden en gepast beleefd maakt hij, zonder het hoofd af te wenden, een buiging wanneer iemand een muntstuk in het collectebakje legt. Hij is een andere wereld in een andere wereld. Zijn thuisbasis is allang op de commerciële toer gegaan. CBS heeft zich niet eens hoeven opdringen, het tv-station kreeg een warm onthaal bereid. “We moeten onze tempel openstellen voor de hele wereld”, licht een andere monnik toe. “Japanse netwerken hebben ons nooit gevraagd of ze deze lokatie als achtergrond van olympische reportages konden gebruiken. CBS deed dat wel en creëerde zo voor ons een ideale mogelijkheid buiten onze paden te treden.” De mediagigant hoeft geen pacht te betalen, maar geeft wel een flinke donatie. De Zenkoji-tempel is kennelijk een goed draaiende onderneming. Vorig jaar zagen we de monniken na de dienst in een rode en een zwarte dienst-Porsche huiswaarts scheuren.

Misschien dat de olympische vlam, die vannacht (Nederlandse tijd) door de vroegere kunstschaatser Midori Ito is ontstoken, de inwoners van Nagano en de bergdorpen in de Japanse Alpen alsnog warm zullen maken voor de 18e Olympische Winterspelen. De economische crisis heeft het enthousiasme ietwat gedoofd. Toen Nagano in 1991 werd uitverkoren als de organiserende stad, reikten de bomen in het land van de rijzende zon nog tot de hemel. Er kwam maar geen 'ho' aan de boom. Een enquête onder de plaatselijke bevolking wees uit dat 65 procent positief tegenover de Spelen stond. Dat percentage is nu geslonken tot 59. Een analist van het onderzoekscentrum Nikko bevestigt dat Nagano zich anno 1998 geen kandidaat zou hebben gesteld voor de inrichting van de Spelen. “De tijd dat Japan veel geld investeert om zich aan de wereld te presenteren, is voorbij”, vertelde hij het Franse persbureau AFP. Tegen die achtergrond is het de vraag of Osaka zijn kandidatuur voor de Zomerspelen van 2008 nog zal handhaven.

Crisisleed

Nagano had gehoopt het crisisleed met de Spelen enigzins te kunnen verzachten. Neringdoenden pikken zonder twijfel een achttien karaats goudgeel graantje mee. De prijzen zijn, als altijd, tot olympische hoogte gestegen. Maar veel arbeidsplaatsen, die met de organisatie zijn gemoeid, worden bekleed door mensen uit Tokio. Hotels in de olympische regio, die normaliter door het wintertoerisme een redelijke bezettingsgraad kenden, hebben praktisch geen kamers verhuurd omdat veel Japanners in verband met de Spelen een andere vakantiebestemming hebben gekozen. En al klaagde de Duitse skivedette Katja Seizinger dat zij haar bed ver van Hakuba heeft staan, omdat het IOC daar zo nodig de meeste en mooiste kamers moest inpikken - iets wat IOC-lid en voorzitter van de internationale skifederatie Hodler ontkent - slechts een exclusief clubje herbergiers zal met veel genoegen terugkijken op het vierjaarlijkse winterfestival. Daartoe behoren ongetwijfeld ook de gastheren van de schaatsers, die in Kuomi en andere, ver buiten de olympische invloedssfeer gelegen middles of nowhere, hun trainingskampen opsloegen. “We werden er vorsten gefêteerd”, roepen ze allemaal in koor.

Catastrofaal is de ineenstorting van de ski-industrie. Japan heeft op dat punt amper een traditie. Skiën is populair onder de jeugd, die het geld voor het materiaal van de ouders krijgt. Omdat het winterse tijdverdrijf geen primaire levensbehoefte is, wordt daar in veel gezinnen het eerste op bezuinigd. De gevolgen: de grootste importeur in Japan en de grootste producent van ski's zijn failliet. De multinational Yamaha heeft zijn skidivisie afgestoten. Zij die het hoofd nog boven water houden, produceren op minder dan halve kracht. Voor deze winter verwacht de branche een omzetverlies van meer dan 150 miljoen gulden. Masao Ezawa, voorzitter van een anti-olympische beweging, verklaarde onomwonden dat de Spelen er voor de sponsors zijn, niet voor Nagano.

Er weerklonken meer protesten, al hoort dat zo langzamerhand tot de rituelen van de pre-Spelenperiode. In Hakuba (waar het alpineskiën, schansspringen en skilopen plaatsvinden) maken studenten op pamfletten duidelijk dat beloftes inzake het respecteren van de natuur zijn gebroken. Wat niet wegneemt dat NAOC haast geen inspanning te veel was een middenweg tussen de wil van de plaatselijke bevolking en de dwangbevelen van internationale bonden te zoeken. Zo dreef het organisatiecomité een conflict met de FIS over de lengte van het parcours van de afdaling op de spits, omdat het traject een deel van een nationaal park doorsnijdt. Omwille van de vlinderpopulatie moesten azaleas rond de skispringaccommodatie worden geplant.

Nagano maakt desondanks kans op 22 februari door Juan Antonio Samaranch te worden uitgeroepen tot de organisator van the best Games ever. Wat er in 1996 in Atlanta fout ging - en dat was praktisch alles wat een mens kan verzinnen - zal nu niet mislukken, hebben de verantwoordelijken binnen het plaatselijke comité NAOC bezworen. Met de accredidatieprocedure is een deel van die belofte al glansrijk nagekomen. Binnen tien minuten had ieder lid van de olympische familie alle bescheiden in bezit; ten opzichte van Badlanta een tijdwinst van ongeveer een dag. Voor de rest is het een gewaagde uitspraak. In vergelijking met de opstoppingen in de ochtend- en avondspits is Nederland een filevrije natie. De komende twee weken wordt de bevolking gevraagd de auto zoveel mogelijk te laten staan. Voor het overige moeten geavanceerde computerprogramma's het drukke verkeer in goede en vooral vlot lopende banen leiden. Taxichauffeurs zijn getraind in het vinden van de goede weg. In Atlanta wekte het merendeel van hun collega's de indruk voor het eerst op die stad te zijn losgelaten.

En dan zijn er de risico's die NAOC-directeur Makoto Kobayashi en zijn medewerkers niet in de hand hebben. Net als het Californische Squaw Valley (1960), Sapporo (1972) en Calgary (1988) ligt Nagano in een gebied dat nogal 'aardbeving-gevoelig' is.

Natuurrampen

Na de clash in Kobe, drie jaar geleden, sloeg de schrik het IOC om het hart. Het hoofd van de 9000 man sterke beveiligingsdienst (6000 politieagenten, 1000 gespecialiseerde professionals en 2000 vrijwilligers) heeft het fenomeen 'natuurrampen' de hoogste prioriteit op alle hulpverleningsscenario's gegeven. Van het Aoum-syndroom - naar de crimineel die vrij recent in de metro van Tokio tientallen mensen vergaste - is volgens NAOC geen sprake meer. De bende is uitgeschakeld, zo bevestigen politiekringen.

En dan is er het grootste kwaad van deze winter, El Nino. Deze tropische verrassing zou er ook de oorzaak van zijn dat uitgerekend de olympische winter in Nagano veel warmer is dan normaal. Tot half januari was er geen vlokje sneeuw te bekennen. Pas toen kwam het met pakken naar beneden 'dwarrelen'. Omdat de temperatuur overdag tot enkele graden boven het vriespunt oploopt, in de stad althans, is een deel van de witte berg alweer weggesmolten.

De zo vredig ingeslapen provinciestad, los van de Japanse karakters een kopie van een Amerikaanse westernstadje, is bruut gewekt om mee te gaan in de bekende vaart der volkeren. Tot onvrede van een groot deel van de inwoners, dat nog tot in lengte van jaren belasting moet betalen voor een verbeterde (of liever: veranderde) infrastructuur waarom het niet in alle gevallen heeft gevraagd. De hogesnelheidstrein Shinkansen, die je binnen tachtig minuten naar hartje Tokio brengt, is een uitkomst, maar wat moet Nagano met vier kunstijspistes als er slechts één exploitabel is, en een goed geoutilleerde bobsleebaan voor nog geen 200 beoefenaren in heel Japan? “De Spelen hebben Nagano veranderd, maar het IOC geeft Nagano niet als een fraai huurhuis in de oorspronkelijke staat terug”, klaagt een inwoner.