De warmte komt uit heipalen

Het bouwen van energiezuinige panden begint tegenwoordig al bij het heien. Afgelopen maandag werd in het Noord-Hollandse Tuitjenhorn de eerste paal geslagen voor een nieuw bedrijfspand. Geen gewone heipaal dit keer, maar een 'energiepaal'. Daarin zit een vloeistof die 's winters stookenergie aan de grond onttrekt en in de zomer overtollige warmte naar de bodem afvoert.

Dat levert een aanzienlijke energiebesparing op. De aarde kan warmte en verkoeling brengen doordat ze altijd dezelfde temperatuur heeft. Op tien meter diepte zijn bodem en grondwater zo'n tien graden Celsius, het hele jaar door. Dat is lekker fris in de zomer en redelijk warm als het vriest. Het enige probleem is om er bij te komen, zo diep in de grond. Alleen met heipalen kom je zo ver.

De energiepaal is net als gewone palen van beton. Alleen zitten binnenin leidingen waardoor een warmtegeleidende vloeistof stroomt, zoals in de buizen van de centrale verwarming. Met die vloeistof kan de warmte uit de grond worden gehaald. Daarvoor is echter wel een speciaal soort pomp nodig. Want tien graden is wel lekker warm vergeleken bij strenge vorst, voor binnentemperatuur is het wat aan de frisse kant. Daarom gebruikt men bij de energiepalen een warmtepomp. Die is wat werking betreft het best te vergelijken met het koelsysteem van een ijskast.

De vloeistof in de paal is koud en neemt warmte uit de grond op waardoor ze verdampt. Die damp is niet warmer dan tien graden. Door de damp in een compressor onder druk te zetten verandert ze weer in een vloeistof, waarbij de temperatuur tot zo'n zestig graden stijgt. Die vloeistof verwarmt het CV-water en stroomt vervolgens naar een zogenaamd expansieventiel. Dat ventiel verlaagt de druk van de vloeistof weer, zodat die verdampt en daardoor sterk afkoelt. De koude damp gaat dan de grond weer in om op te warmen.

In de zomer kan dit proces worden omgedraaid. Dan onttrekt de koude damp warmte aan het kantoor en wordt de bodem verwarmd door de vloeistof. De pomp werkt net als een koelkast. Die koelt drank en etenswaar, maar verwarmt tegelijkertijd de keuken via het rooster aan de achterkant.

Om te kijken of de energiepaal goed werkt hoeft niet gewacht te worden tot het gebouw in Tuitjenhorn klaar is. Het pand van installateur KODI in Heerhugowaart, dat eind vorig jaar gereed kwam, rust ook op energiepalen. Die zorgen samen met slimme beglazing en goede isolatie voor een Energie Prestatie Norm (EPN) van 0,76. Dat is erg laag als je nagaat dat wettelijk is vastgesteld dat bij nieuwe gebouwen de EPN niet hoger mag zijn 1,9. De verwachte score van het pand in Tuitjenhorn is iets minder spectaculair: 0,9. Maar dat is altijd nog een stuk beter dan de 1,4 die tot voor kort als het maximaal haalbare werd beschouwd.