't Gekrookte Riet en de voorzienigheidslegpuzzel

De tong is het gevaarlijkste lichaamsdeel: 'zie hoe een weinig vuur een groot bos in brand in steekt'. Vanwege deze waarschuwing van de apostel Jacobus laat ds L. de Liefde in Woord en Dienst alle commentaar op de affaire-Van Drimmelen achterwege.

De meeste kerkbladenschrijvers hebben zich niet door de apostel laten leiden. Ze besteden veel aandacht aan de pedofilie-affaire. De uitkomst van de extra vergadering van de gereformeerde synode konden ze nog niet kennen. Ze wisten dus nog niet dat drie van de vier afgetreden moderamenleden hun plaats weer hebben ingenomen.

In dezelfde Samen op Wegblad Woord & Dienst, waarin dominee De Liefde het bij het apostolisch vermaan houdt, gaat redacteur Jaap Versluis wel uitvoerig op de zaak in. Hij meent dat de pedoaffaire verworden is tot “een collectief drama met niet te overziene gevolgen voor het aanzien van “de (gereformeerde) kerk en het Samen op Weg-proces”. Hij vindt het moeilijk te verteren dat het gereformeerde moderamen “vroegtijdig afmarcheert ten gevolge van een papieren pedofilie-affaire”. Die had volgens Versluis voorkomen kunnen worden als de betrokkenen de kerkelijke weg hadden bewandeld en als de kerk de beschikking had gehad over een krachtig pr-instrument. “Naïviteit is het sleutelwoord.” Versluis verwijt ex-voorzitter Vissinga dat deze te positief en te impulsief is geweest. Een enigszins afstandelijke, gereserveerde houding was meer op haar plaats geweest. Versluis voorziet een vertraging, mogelijk zelfs een vastlopen, van Samen op Weg. “De hervormde en lutherse kerk hebben al een verklaring uitgegeven waarin zij elke vorm van pedofilie nadrukkelijk afwijzen, en orthodoxe hervormden hebben des te meer reden om zich verder dan ooit van Samen op Weg te verwijderen.” Maar hij sluit ook niet uit dat deze deceptie een nieuw begin mogelijk maakt. Dan moeten de SoW-kerken niet voor de muziek uit willen lopen, maar vooral 'zout' willen zijn dat bijna onzichtbaar is, dat in eerste instantie niet smaakt, maar wel onmisbaar is”.

De visie van ir J. van de Graaf, die hij in De Waarheidsvriend toelicht, was verleden week al uitvoerig in het nieuws. De secretaris van de gereformeerde bond legt nog eens uit dat ethiek niet los verkrijgbaar is: “Ontwikkelingen inzake de ethiek staan niet los van de ontwikkelingen in theologisch opzicht”. Vandaar de koppeling tussen de kwestie-Den Heyer en de kwestie-Van Drimmelen. De hele ontwikkeling wordt scherp veroordeeld door Van der Graaf.

Scherp veroordelen doet Het Gekrookte Riet niet. De behoudende tegenstrevers van Van der Graaf - rond dit hervormde blad groeperen zich de predikanten die zich blijven verzetten tegen Samen op Weg - wijzen op het Schriftwoord 'wie meent te staan, ziet toe dat hij niet valle'. Het is natuurlijk allemaal in-en-in ernstig, maar in deze ontwikkelingen nu opeens de Hand Gods tegen het Samen op Wegproces zien, daar moet ds Tj. de Jong niets van hebben. Mensen maken er een 'voorzienigheidslegpuzzel' van, fulmineert hij. En dan die zaak van Den Heyer erbij betrekken: alsof er in de hervormde kerk geen onbijbels belijden is en lasterlijk spreken over de verzoening.

Net doen of zo'n verbijsterende zaak alleen de gereformeerde kerken zou kunnen treffen geeft ook al geen pas: “Laten we de hand maar in eigen boezem steken”. En ook: “We krijgen de ambtsdragers die we verdienen;(...) vaak verdienen we erger dan we krijgen.”

In De Wekker, orgaan van de Christelijke gereformeerde kerken in Nederland, legt W. van 't Spijker wel een relatie met de verzoeningszaak, en vooral met het applaus van de gereformeerde synode voor Den Heyer. Van 't Spijker meent dat het probleem niet ligt bij de gereformeerde kerken, “waar we nog tal van authentieke gereformeerde gemeenten, predikanten en ambtsdragers weten”. Het afgetreden bestuur van de gereformeerde synode heeft “de voeling met de eigen kerken, ook met de eigentijdse werkelijkheid, erger nog ... de binding aan de ooit ten grondslag gelegde belijdenis verloren”. Er is sprake van een vervreemding tussen “grondvlak en leidinggevende top”. Van 't Spijker pleit voor een “wezenlijke schuldbelijdenis”.

Bij Jan van Hooydonk, commentator van de Bazuin, heeft het vertrek van het gereformeerde moderamen gemengde gevoelens opgeroepen. Enerzijds ziet hij het als een “bewijs voor de kracht van een democratische kerkstructuur”, waar menig katholiek jaloers op zal zijn. In dat verband noemt hij het gedwongen ontslag van bisschop Bür dat, vijf jaar na dato, nog altijd met raadselen is omgeven. Anderzijds ziet hij het ook als een vaandelvlucht. Van Hooydonk bepleit een wetenschappelijk en moreel debat over pedofilie. Weliswaar vindt een belangrijk deel van de wetenschap en de publieke opinie dat pedofiele gevoelens nooit in de praktijk mogen worden gebracht, er zou ook onderzoek zijn waaruit blijkt dat pedoseksuele contacten voor kinderen niet altijd schadelijk zijn. “Maar, dankzij dominee Van Drimmelen, kunnen de kerken voorlopig beter hun mond houden.”

Antoine Bodar zit, blijkens zijn commentaar in het Katholiek Nieuwsblad, niet te wachten op zo'n discussie. Met het plaatsen van de brief van ds. Van Drimmelen “is het dagblad Trouw opvallende kandidaat geworden voor de nationale domheidsprijs 1998”, vindt Bodar. Met instemming citeert hij de Alkmaarse rechter Croes die in hetzelfde dagblad Trouw heeft geschreven: “De 'oprechte liefde' van de pedofiel is gewoon eigenliefde die aan de persoon van het kind voorbij gaat.” Pedoseksueel gedrag is volgens Bodar altijd af te keuren.

In Centraal Weekblad probeert Margriet Gosker zich in te leven in de gevoelens van pedofielen, die volgens haar “veel vaker onder ons voorkomen dan we waar willen hebben”. Toch geldt de “gouden regel dat geen enkel kind mag worden blootgesteld aan pedofiele verlangens van volwassenen”. Zij pleit ervoor “te waken voor het welzijn van je kind” gepaard aan “een dosis gezonde nuchterheid”. Gosker vindt het onbegrijpelijk dat de betrokkenen bij de actie van Van Drimmelen niet vooraf hebben ingezien dat ze speelden met de “diepste gevoelens van zovele kwetsbaren”. Ontoelaatbaar vindt ze het dat zij hun aanzien en het gezag van hun ambt hebben gebruikt om meer gewicht in de schaal te werpen. Daarmee is ook de geloofwaardigheid van de kerk ernstig geschaad. Gosker vindt het onthutsend “dat er in de kerk die hoedster van de waarheid hoort te zijn een perstraining gegeven schijnt te moeten worden, die je leert dat je niet moet liegen”.

Hervormd Nederland laat ds. Judith van der Werf van het Ikon-pastoraat aan het woord. Zij is ook lid van de interkerkelijke Stichting tegen seksueel misbruik in pastorale relaties. Het valt haar steeds meer op dat de schade aan kinderen die seksueel zijn misbruikt “groot is en levenslang, al doe je nog zoveel therapie”. Haar voorganger bij het radiopastoraat, Alje Klamer, zei nog dat “pedofilie moet kunnen”. “Klamer wilde het taboe doorbreken, aandacht vragen voor de nood van pedofielen en richtte een lotgenotengroep op.” Die houding vindt Van der Werf nu naïef omdat we veel meer weten over de schade door incest en seksueel misbruik.