Melkert wil belastingplannen toetsen op vrouwvriendelijkheid/Minister is om na aantal vrijwillige proefnemingen

DEN HAAG - De plannen voor de hervorming van het belastingstelsel zullen vóór de verdere uitwerking worden getoetst op hun vrouwvriendelijkheid. Daarbij zal worden gekeken of de plannen bijdragen aan een betere combineerbaarheid van arbeid en zorg.

Ook wil minister Melkert (emancipatiezaken) weten wie volgens de fiscus straks de nieuwe kostwinner is en of de plannen bijdragen aan meer vrouwen op de arbeidsmarkt.

De minister heeft het verzoek tot een zogeheten 'Emancipatie-effect-rapportage' (EER) neergelegd bij minister Zalm en staatssecretaris Ver meend (beiden financiën) en verwacht snel een positief antwoord.

Melkert noemde gistermiddag in Utrecht zijn verzoek aan Zalm en Vermeend een 'coming-out.' Voor ruim 100 beleidsmakers en bestuurders gaf hij toe dat hij lange tijd niets had gezien in een extra toets, waarbij nieuwe (beleids)activiteiten systematisch onderzocht worden op hun gevolgen voor mannen en vrouwen.

Het principe van een EER is ontleend aan de de wettelijk verplichte Milieu-Effect-Rapportage (MER). Melkert: “Ik vond de 'emancipatie-effect-rapportage' altijd een lang woord met een hoog Haags gehalte: de associatie is veel papier, lange procedures en dure ambtenaren.”

Maar de positieve resultaten van een aantal EER's, die door verschillende gemeenten, provincies en ministeries de laatste jaren op basis van vrijwilligheid zijn uitgevoerd, hebben hem overtuigd.

Zo heeft bijvoorbeeld het ministerie van OCW door een emancipatie-toets gemerkt, dat de kloof tussen meisjes en jongens groter dreigde te worden door de invoering van computers in het onderwijs.

Melkert: “De jongens gingen sneller achter de computer zitten en de meisjes werden zo bevestigd in het idee dat techniek niets voor hen is.”

OCW ging op basis van de emancipatietoets bijsturen: in het nieuwe vak 'informatie en communicatie-technologie' stond niet langer meer de techniek, maar de gebruiksmogelijkheden van de computer centraal. En men ging bewuster om met de selectie van software, want de bekende spelletjes trokken vooral jongens.

Ook werd door een EER in Nieuwegein duidelijk dat vrouwen weinig voordeel hadden bij de geplande investeringen in beter openbaar vervoer tijdens de spitsuren: vrouwen in Nieuwegein werken vaak in deeltijd en zijn op andere tijden aangewezen op beter openbaar vervoer.

Melkert: “Als gevolg van de EER is toen het goedkope abonnement op stadstaxi's gekomen.”

Zelf heeft Melkert kortgeleden EER's laten maken van de nieuwe arbeidstijdenwet en de pensioenvoorzieningen.

Ook heeft zijn ministerie een gisteren verschenen handboek van de Vereniging Nederlandse Gemeenten met tips en praktijkvoorbeelden voor een gemeentelijke EER bekostigd.

Onderzoekster Mieke Verloo stond samen met C. Roggeband tien jaar geleden aan de wieg van de methode voor een emancipatie-effect-rapportage. Ze wordt nog wekelijks opgebeld door beleidsmedewerkers van gemeenten, ambtenaren of vrouwen uit het bedrijfsleven, die vurig hopen dat een EER dé oplossing is voor de 'emancipatiemoeheid' in de betreffende organisatie.

Volgens Verloo is gebleken dat de integratie van emancipatie in bestaand beleid - het zogeheten facetbeleid - de laatste jaren is mislukt, terwijl het expliciete emancipatiebeleid met aparte medewerkers steeds meer verdwijnt.

Zij merkt dat er nu torenhoge verwachtingen leven van een emancipatie-toets: “Sommigen denken dat alleen een EER genoeg is om het emancipatiebeleid in een organisatie nieuw leven in te blazen. Maar dat is te hoog gegrepen: zo'n rapportage kan wel een nieuwe impuls geven, omdat er een bezinning aan vast zit. Je moet als gevolg van een EER opnieuw nadenken wat je nog wel en niet belangrijk vind over het onderwerp. Maar dan moet je het nog gaan dóen en de moeheid is nu een keer een gegeven. Bij de introductie van zo'n toets is het zeker belangrijk een 'emancipatie-waakhond' in de organisatie te houden.”

Een ander misverstand is volgens Verloo, dat beleidsmakers denken dat iedere beetje wetenschapper zo'n toets wel kan doen en dat het weinig kost.

“Dat is niet waar. Zo'n onderzoek is moeilijk en duur. Maar de winst is hoger, want het beleid wordt veel beter. Zo heeft bijvoorbeeld de toets bij OCW opgeleverd dat de geplande herziening van de vbo/mavo-leergangen tegenstrijdig was met het emancipatiebeleid dat het ministerie voert voor meisjes.”

Ada Wildekamp, gedeputeerde van Noord-Holland, heeft opdracht gegeven voor een EER op de planning van woningbouw en bedrijvenlocaties in het gebied tussen Hoorn en Enkhuizen.

De kosten, zo'n 20 000 gulden, vielen haar mee, want de toets leverde een schat aan informatie op over de leefpatronen en verschillende behoeftes bij mannen en vrouwen aan onder meer vervoer en sociale veiligheid.

Wildekamp waarschuwde wel voor de weerstanden die zo'n toets onvermijdelijk oproept. “Je moet er zakelijk en realistisch mee omgaan en weten wat je ermee wilt bereiken. Soms is een toets wel nodig, soms ook niet. Weeg dat steeds goed af. En besef: door een toets verander je nog niets.”

Wildekamp hamerde op goede communicatie: “We hebben de resultaten van de emancipatie-toets besproken met seniorenraden, vrouwenadviescommissies, statenleden en gemeenteraden. Nou, dan is het zeker niet altijd even gemakkelijk om een gedeputeerde ruimtelijke ordening van emancipatie te overtuigen.”

“Een tip: we hebben bij de slotpresentatie van de uitkomsten gewerkt met elektronisch stemmen. Dat heeft de besluiten vast positief beïnvloed, want de mannen vonden dit soort technische snufjes prachtig.”