dans

Nog vanavond in het Amsterdamse Muziektheater.

Op het witte doek en tussen berkenstammen kronkelt, stuiptrekt en prevelt de choreografe de opera die in haar gedachten verborgen ligt. Voor de camera van Thierry de Mey draaft zij radeloos gekweld langs mistige stammen, huppelt ze uitgelaten vrolijk een helling af of tast ze verschrikt naar de voorbijrazende autolichten op een snelweg.

Het verhaaltje wil dat geen hond, stok, vuur, water, koe, touw of muis Tippeke kan bewegen alleen naar huis te gaan. Pas wanneer de kat als spelbreker de muis wil opeten, valt het verhaaltje als een stel dominostenen om. Alsof haar leven ervan afhangt rent Tippeke in mosgroen lang gewaad op zwarte laarsjes naar huis. Een Walhalla is het Woud dan zeker niet meer; veeleer een spookbos zonder uitweg.

In 'Woud', haar nieuwste produktie voor negen dansers, die zaterdagavond in het afgeladen Amsterdamse Muziektheater zijn Nederlandse première beleefde, heeft De Keersmaeker zich natuurlijk over veel meer dan een Vlaams kereltje ontfermd.

Conform haar credo 'Muziek is mijn meester' begaf zij zich met het Duke Quartet tussen de wortelstronken van de woudreuzen Alban Berg, Arnold Schönberg en Richard Wagner. Zittend aan hun voeten leken de vier strijkers (later aangevuld met twee cellisten en een sopraan) de dansers van vleugels te voorzien. Hun door Tristan-citaten gemarkeerde tocht voerde langs hartstochtelijk hunkeren, fel oplaaiend leed, droefgeestige vlakten en opborrelende ontboezemingen, met een diepe knieval voor het hoog-expressionisme van de Ausdruckstanz (jaren '20 en '30) en Bausch.

Meer dan ooit erkent de Vlaamse de ontwrichtende invloed van haar Duitse collega's. Haar toneelbeeld (een woud van berkenstammen en een met rode bladeren bedekte vloer) is zelfs een onverholen Bausch-citaat.

In de soms superromantische belichtingseffecten lijkt ook de technische dienst van het Frankfurt Ballett over haar schouder mee te kijken. Maar wat 'Woud' toch tippekens des Rosas maakt, is die bijna traditioneel geworden stroomlijning van ruimte en ritme, met behoud van heftige gevoelsontladingen en dans-gedachtenspinsels. Het blootleggen van structuren blijft haar leidraad in het woud der begeerten.

Stumperds

Even markant is de meedogenloze eenzaamheid der uitvoerenden. Mannen zijn en blijven stumperds, ondanks hun heftige gesprong en pogingen tot aanhankelijkheid. Zij blijven de afgewezenen, door hoeveel varianten van furische begeerten zij ook bestookt worden.

De fase in De Keersmaekers loopbaan dat zij met feministisch militarisme de radeloosheid liet gieren en de wanhoop op de vuilnisbelt der gevoelens stortte, behoort allang tot de verleden tijd. Blote voeten en geluiddempende glijsokjes vervingen het geklos van laarzen en blokhakken. Wat zij na 1990 creëerde, met haar dieper wroetende muziekverkenningen (Mozart, Beethoven, Bach, Schönberg), is niet alleen van een veel brozere, lyrischer aard, maar legt ook haar eigen formalistische danswortels bloot. Essentiëel voor De Keersmaeker: pure dans blijft als onbedwingbare eruptie door de ledematen golven en deed en doet haar dansers draven, glijden, zichzelf opsmijten en razendsnel vanuit ogenschijnlijk statische posities draaien.

Hoogtepunt van 'Woud' lag in de Lyrische Suite van Berg, waarin Sarah Ludi, Marion Ballester, Iris Bouche even tinkelend als ijspegels en even kwetsbaar als aangeschoten wild in pas gevallen sneeuw rondtastten. Moeite had ik met de duettenreeks op Schönbergs Verklürte Nacht. Uit die maar voortkabbelende repeterende breuk ebde langzaam elke spanning weg. In Wagners Treibhaus (Wesendonck Lieder no. 3) voor twee vrouwen in een onttakeld berkenbos vlamde De Keersmaekers gevoel voor sinister theater echter weer in alle heftigheid op.

In deze finale voltooide zich ook een kringloop, met filmbeelden die het bos tot een draaikolk maken. Uiteindelijk wil Tippeke naar huis, maar is er geen Mamma. Met die allerminst opwekkende boodschap worden we als hulpeloze slachtoffers van ons begeren het bos ingestuurd. Buiten wacht, o zo toepasselijk, een Siberische steppe.