- VVD: Dit wordt lastige formatie - GroenLinks: Dit is prachtig - SP: Geen kans op puur links kabinet

PvdA

Het is een gebaar dat de aanwezigen deze avond nog vaak zullen zien. Voorzitter Karin Adelmund steekt de vuist omhoog, na een interview voor de NOS-camera's. En nog eens, en nog eens komt de vuist omhoog uit de met rozen getooide bloes. “We gaan feesten”, schreeuwt ze er achter aan.

Gezellig wordt het wel in Paradiso, maar feest? Het publiek laat zich vermaken met interviewtjes met Adelmund en Pronk, met een band, met de verkiezingsuitzending. Maar daar gaat het de zaal niet om. Ze willen Kok. Maar de grote leider houdt zich elders schuil. Hij zit wel ergens in de buurt, verklapt een partijwoordvoerster. Waarom hij niet naar de zaal komt, niemand weet het. Het lijkt wel of hij het eerst echt heel zeker wil weten.

Om twee over half tien begint echter een stampend gejuich. Er wordt een weg gebaand door de menigte. Medewerkers van de PvdA en van Paradiso-beveiliging moeten met de armen over elkaar heen geslagen een cordon vormen om Kok en zijn echtgenote veilig op het podium te krijgen. Het lukt, maar de fotografen komen er niet zonder kleerscheuren af. Enkelen worden het podium af geduwd. “Wimmie bedankt”, joelt de zaal.

Net als Kok halverwege zijn speech is, wordt hem het spreken onmogelijk gemaakt. Op het grote scherm achter hem verschijnen de percentages stemmers op andere partijen die Kok als premier willen. Hijzelf ziet dat niet. Verbaasd kijkt Kok op, dat zijn opmerking over de 'brug naar de volgende eeuw' zo'n bijval krijgt.

De leider komt er niet meer tussen. Pas als hij opmerkt dat ook hij nu eens weet hoe een overwinning proeft, is de aandacht weer voor hem.

VVD

Gejuich bij de VVD toen al begin van de avond het oude record sneuvelde van Ed Nijpels, 36 Kamerzetels in 1982. Maar ook aanvankelijk licht bedenkelijke gezichten bij de kopstukken van de partij over de wel erg grote winst van de PvdA. Nummer twee op de VVD-lijst, minister Hans Dijkstal, trekt snel zijn conclusie: “Dit zijn goede verkiezingen, maar het wordt een lastige formatie.”

De VVD, gisteravond bijeen in Madurodam in Den Haag, maakt zich op voor een hete kabinetsformatie waarin de winnende sociaal-democraten hoog van de toren zullen gaan blazen. “Met de PvdA kunnen we goed samenwerken, maar een PvdA die te groot wordt krijgt al snel praatjes”, zegt staatssecretaris Frank de Grave van sociale zaken. Dijkstal opnieuw: “De PvdA heeft na een serie verloren verkiezingen nu een goed resultaat geboekt. Dat betekent dat ze scherp met ons zullen onderhandelen over een tweede paars kabinet. Zo'n scherpe houding kunnen ze van ons ook verwachten.”

Al in de dagen voor de verkiezingen uitten de liberalen openlijk hun vrees voor een al te 'arrogante' PvdA bij een situatie waarin het gat tussen beide regeringspartijen groter zou worden. Dijkstal eiste tevoren 'een goede balans' in Paars 2: De VVD zou net zoveel ministerszetels moeten krijgen als de PvdA. Gisteravond hield hij die eis van een gelijkwaardig aantal PvdA- en VVD-ministers al minder hard overeind. Bij de onderhandelingen over een nieuw kabinet kan de PvdA de VVD ook fatsoenlijk behandelen als het gaat om het uitruilen van programmatische punten. “De balans kan ook in het regeerakkoord zitten”, noemt Dijkstal dat.

Ook bij de VVD klinken de uitnodigingen aan het adres van D66, de derde partij in de coalitie die de nieuwe formatie-onderhandelingen een stuk soepeler kan maken. Dijkstal: “Tegen mevrouw Borst zou ik willen zeggen dat ze in elk geval om de tafel moet komen zitten.”

De zelfverzekerdheid van de liberalen over het aanpakken van de PvdA neemt snel toe, als de VVD in de loop van de avond verder groeit. De partij staat op maar liefst 38 zetels wanneer politiek leider Frits Bolkestein onder een regen van confetti en het geschal van het 'we are the champions' de zaal komt binnen dringen. Zijn wens om het record van Nijpels te breken is in vervulling gegaan - en tegen twaalven heeft hij er nòg een bij. “Dit is een historische overwinning”, zegt hij dan ook.

De overwinning is mooi, maar onze partij gaat deze formatie wel degelijk in onder een iets ander 'psychologisch klimaat' dan bij de vorming van het eerste paarse klimaat, waarschuwt senator en oud-voorzitter Leen Ginjaar intussen. “Na de vorige verkiezingen waren wij winnaar en de PvdA verliezer. Nu heeft de PvdA ook gewonnen. Paars 1 had vooral een blauwe kleur. Paars 2 dreigt een meer rode kleur te krijgen. De vraag is nu hoeveel rood wij kunnen verdragen.” VVD-vice-fractieleider Benk Korthals denkt dat Kok de PvdA-arrogantie wel kan temperen: “Kok is geen Den Uyl.”

GroenLinks

Bij GroenLinks wordt aan het begin van de avond nog wat voorzichtigjes gerefereerd aan de tegenvaller van de vorige verkiezingen, maar als de eerste prognoses binnenkomen klinkt er gejuich, gegil en gelach en zijn de reserves verdwenen. Nu kan het niet meer fout gaan.

Alleen voor Tom Pitstra, nummer twaalf op de lijst, blijft het spannend. “Als er iemand met voorkeurstemmen gekozen wordt krijgt die mijn zetel, dus voor mij is er nog niks zeker.” Hij zegt dat vóórdat de tussenstand van elf uur een zetelaantal van elf, één minder dan zich aanvankelijk liet aanzien, maar wel de uiteindelijke uitslag.

Paul Rosenmöller staat te stralen. Hij word bijna geplet onder een horde fotografen en journalisten. “Ik wist dat we vanavond de dubbele cijfers moesten kunnen halen maar dit is prachtig. Met tien zetels was ik ook al tevreden geweest. Maar nu hebben we echt de knaller gemaakt die ons aan de onderhandelingstafel zou moeten brengen. Dit is trouwens een historisch moment, omdat er een progressieve meerderheid is ontstaan van GroenLinks, D66, PvdA en SP.”

Rosenmöller blijft terughoudend om een voorkeur voor een coalitie uit te spreken. “Daar is het nog te vroeg voor. De sleutel voor de formatie ligt bij de PvdA. Maar een progressief kabinet is natuurlijk wel het meest groen en sociaal.”

Rosenmöller doet bescheiden over zijn aandeel in de overwinning, als goed uitziende en goedgebekte lijsttrekker. “Nee, dit is geen Rosenmöller-effect. Dit is een team-eefect. Zonder Marijke, Femke, Mohammed en alle anderen was dit nooit gelukt.”

Femke Halsema, de nummer drie, is naar eigen zeggen beduusd van de uitslag. “Ik kan geen zinnig woord uitbrengen”, verzucht ze, een glas wijn in haar hand. “Dit is boven mijn verwachting.

En dan is het half elf, tijd voor de speech van Rosenmöller. En ja hoor, daar gaat hij, op de schouders van het inmiddels bijna euforische publiek. “Paultje, Paultje, Paultje . . .!”

SP

Verdriedubbeld lijkt de Socialistische Partij, van twee naar zes zetels. Gejuich stijgt op, maar verstomt direct. Iedereen blijft nuchter. Remi Poppe kijkt rustig om zich heen. Even een vuist omhoog bij het horen van de eerste prognose van zes. Het zullen er vijf worden.

Jan Marijnissen, de leading man, is spoorloos. “Hij heeft zich teruggetrokken om even te kunnen nadenken”, zegt partijsecretaris Tiny Kox. De CD heeft nul zetels. De zaal reageert veel enthousiaster dan bij de eigen zetelwinst. Beelden van een vechtende Janmaat met de camera op een metershoog scherm. De muziek stopt. Presentator Van Leeuwen schalt door de zaal: “Leedvermaak is soms toch nog het leukste vermaak.” Uiterlijk oogt de lijsttrekker nuchter, met een minzame glimlach om de lippen. Af en toe veegt hij toch het zweet van zijn voorhoofd. Volgens Marijnissen heeft het ontbreken aan het lijsttrekkersdebat zijn partij parten gespeeld. “Maar ik ben zeer aangenaam verrast”, zegt een schorre lijsttrekker. “Wij zijn de grootste groeier. SP heeft met de poot tussen de deur een electoraat moeten verwerven. Dat is niet dankzij Marijnissen, maar door die duizenden actieve leden in de wijk en in de fabriek. Zo wisten wij wat er op straat leefde en konden daarmee de Kamer in. De SP-aanpak spreekt aan, zowel binnen als buiten de Kamer.”

De eerste man verwacht geen links kabinet met PvdA, D66, GroenLinks en SP. “Wij willen er wel over nadenken. Samen tellen zij 77 zetels, maar ideologisch ligt de SP ver van hen vandaan, ook van GroenLinks. ” Hij feliciteert GroenLinks met de zetelwinst en de PvdA met haar campagneteam. “De PvdA-vlag dekt de lading niet. Ik geloof niet in een socialere Kok. Een tweede Paars is onherroepelijk, maar zal voor barstjes in de PvdA zorgen.”

Een witte ballon met rode tomaten wordt door de zaal getikt. The Amazing Stroopwafels zorgen voor een vrolijke noot. Ook al zijn de vooruitzichten zonnig, niemand is uitzinnig. “Wij zijn realisten”, zegt Harry van Bommel, nummer vijf. Hij heeft geld ingezet op vijf zetels. “Wij geloven dit pas als Kok zegt: Ja, de SP heeft vijf zetels, daar baal ik van.”